rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

រវាង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និង​​អាមេរិក តើ​អ្នក​ណា​ចំណេញ និង​អ្នក​ណា​ខាត​នៅក្នុង​រឿង​បាត់​ខ្លួន​លោក​ហ្សាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី?

ដោយ គួច គន្ធារ៉ា

ពីរ​សប្តាហ៍​គត់​ដែល​អ្នកកាសែត​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​លោក​ហ្សាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី​បាន​បាត់ខ្លួន បន្ទាប់​ពី​គាត់​បាន​ចូល​ក្នុង​ស្ថានកុងស៊ុល​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ប្រចាំ​ទីក្រុង​អ៊ីស្តង់ប៊ូល​កាល​ពី​ថ្ងៃទី២ តុលា។ ទីក្រុង​បាន​បន្ត​បដិសេធ​ម្តង​ជា​ពីរ​ដង​ថា ខ្លួន​មិន​បាន​ដឹង​រឿង​អ្វី​ទាំង​អស់។ តែ​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត ក្រុម​ប្រទេស​បស្ចិមលោក ពិសេស​បារាំង អង់គ្លេស និង​អាល្លឺម៉ង់​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​បំភ្លឺ និង​ស៊ើបអង្កេត​ប្រកប​ដោយ​តម្លាភាព។

តែ​សង្រ្គាមពាក្យ​សម្តី​ដែល​កំពុង​បន្ត​មាន​យ៉ាង​ខ្ចរខ្ចាយ​ពេល​នេះ គឺ​រវាង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និង​អាមេរិក។ ក្រោយ​ពី​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ព្រមាន​ដាក់​ពិន័យ​ចាស់ដៃ ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​ក៏​បាន​ព្រមាន​សងសឹក​វិញ។ ហេតុអ្វី​បាន​ជា​រឿងអាស្រូវ​មួយ​នេះ​កាន់​តែ​បែកខ្ចរខ្ចាយ និង​ថា តើ​អាច​មាន​ប្រតិកម្ម​អ្វី​ខ្លះ​ដែល​បស្ចិមលោក និង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​អាច​ដាក់​លើ​គ្នា​ទៅ​វិញ ទៅ​មក?

ក្នុង​ពេល​ដែល​អាថ៍កំបាំង​នៃ​ការ​បាត់ខ្លួន​រូប​អ្នកកាសែត​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​លោក​ហ្សាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី​កាន់​តែ​អូសបន្លាយ សង្រ្គាមពាក្យសម្តី​រវាង​ប្រទេស​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និង​ក្រុមប្រទេស​បស្ចិមលោក​មួយ​ចំនួន​ក៏​កំពុង​បន្ត​មាន​កាន់​តែ​ខ្ចរខ្ចាយ​ខ្លាំង​ដែរ។ តែ​សង្រ្គាមពាក្យសម្តី​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រប់​គ្នា​ចាប់​អារម្មណ៍​ខ្លាំង​ជាង​គេ​ពេល​នេះ គឺ​រវាង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និង​អាមេរិក​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ចាក់ទឹក​មិន​លេច​រវាង​គ្នា។ លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ព្រមាន​ដាក់​ពិន័យ​ចាស់ដៃ ប្រសិន​បើ​ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​ជា​អ្នក​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការ​បាត់​ខ្លួន​លោក​ខាស្ហូហ្ស៊ី​មែន​នោះ។ លោក​ត្រាំ​មិន​បាន​បញ្ជាក់​ទេ​ថា តើ​ទណ្ឌកម្ម​ប្រភេទ​ណា​ដែល​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​អាច​ដាក់​លើ​ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​នោះ។ តែ​ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​មិន​ញញើត​នឹង​ព្រមាន​បក​ថា ទោះ​បី​ជា​ទណ្ឌកម្ម​ប្រភេទ​ណា​ក៏​ដោយ ជា​សេដ្ឋកិច្ច ឬ​ជា​នយោបាយ​ក៏​ដោយ ក៏​ខ្លួន​មិន​អាច​ឈរ​ក្រពាត់ដៃ​មើល និង​ធ្វើ​ការ​សងសឹក​ឲ្យ​សក្តិសម​វិញ។

ត្រង់​ចំណុច​នេះ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ក៏​មិន​បាន​លំអិត​ពី​ប្រភេទ​ទណ្ឌកម្ម​ដែល​ត្រូវ​សងសឹង​ដែរ តែ​គ្រាន់​បញ្ជាក់​ថា អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ជា​ប្រទេស​ដើរ​តួនាទី​យ៉ាង​សំខាន់ និង​ជា​ប្រទេស​ដែល​មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​សេចដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក។ តាម​រយៈ​ឃ្លា​មួយ​មាត់​នេះ​នាំ​ឲ្យ​គេ​យល់​បាន​ភ្លាម​ថា ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​ក្នុង​នាម​ជា​ស្តេច​ប្រេងកាត​ក្នុង​លោក​ចង់​យក​មាសខ្មៅ​របស់​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​អាវុធ​ដើម្បី​ព្រមាន។ អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ពិត​ជា​យល់​មិន​ច្រឡំ​ទេ​ថា បើ​ខ្លួន​កាត់​បន្ថយ​ការ​បូមប្រេង នោះ​តម្លៃ​ប្រេង​នឹង​ស្ទុះ​ឡើង​ដែល​អាច​នឹង​ជះ​ផលវិបាក​ខ្លាំង​ដល់​សកម្មភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ក្នុង​លោក។ តែ​គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​និយាយ​ទេ​ថា តាំង​ពី​តម្លៃប្រេង​បាន​ធ្លាក់​ថ្លៃ​ខ្លាំង​តាំង​ពី​ដំណាច់​ឆ្នាំ ២០១៤ មក ចំណូល​ដែល​ប្រទេស​អារ៉ាប់​មួយ​នេះ​ពឹង​លើ​ការ​បូមប្រេង​លក់​បាន​ធ្លាក់​ចុះ​យ៉ាង​ខ្លាំង។

អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​រាជទាយាទ​បេន សាលម៉ាន​មិន​ញញើត​នឹង​ផ្លាស់ប្តូរ​សង្គម​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ដែល​ជា​របប​អភិរក្សនិយម​ជាង​គេ​មួយ​នៅ​ក្នុង​លោក​ទេ។ គឺ​រាជទាយាទ​អង្គ​នេះ​ឯង​ដែល​បាន​អនុញ្ញាត​ស្រ្តី​ឲ្យ​មាន​សិទ្ធិ​បើកបរ​ដូច​បុរស និង​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​ដោយ​ប្តូរ​ពី​សេដ្ឋកិច្ច​ពឹង​តែ​លើ​ចំណូល​បាន​មក​ពី​ការ​បូមប្រេង​លក់​ទៅ​ជា​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ចំណូល​បាន​មក​ពី​ប្រភព​ផ្សេង។ មហា​ផែនការ​កំណែទម្រង់​នេះ​ត្រូវ​បាន​ព្រះអង្គម្ចាស់​សាលម៉ាន​ឲ្យ​ឈ្មោះ​ថា “ផែនការ​ចក្ខុវិស័យ ២០៣០”។ តែ​ជម្រើស​ផ្លូវដើរ​មួយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ក្អេងក្អាង​ដូច​ការ​បូមប្រេង​លក់​នោះ​ទេ។ មិន​ឲ្យ​ក្អេងក្អាង​ព្រោះ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បាន​ដឹង​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា ដើម្បី​អាច​សម្រេច “ផែនការ​ចក្ខុវិស័យ ២០៣០” បាន ខ្លួន​គ្មាន​ជម្រើស​អ្វី​ផ្សេង​ក្រៅ​ពី​សហការណ៍​ជាមួយ​បរទេស​ទេ ពិសេស​ក្រុម​អ្នក​វិនិយោគ​បរទេស។

ជាមួយ​អាមេរិក​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ចាក់ទឹកមិន​លេច ក៏​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ពិបាក​នឹង​ក្អក​ជាមួយ​ដែរ ព្រោះ​ចង់​ឬ​មិន​ចង់ ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​ដែល​​មាន​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់​ជា​សត្រូវ​ស៊ីសាច់​ហុច​ឈាម​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ត្រូវ​ការ ការ​គាំទ្រ​ពី​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​ដោយ​ខាន​មិន​បាន។ តែ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ក៏​ដឹង​ដែរ​ថា អាមេរិក​ក្នុង​ជំនាន់​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​ដែល​កំពុង​តឹង​សរសៃ ក ជាមួយ​អ៊ីរ៉ង់ និង​កំពុង​ត្រៀម​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​ថ្មី​លើ​អ៊ីរ៉ង់ ក៏​ត្រូវ​ការ​ខ្លួន​ដែរ ពិសេស​ឲ្យ​ជួយ​បង្កើន​ផលិកម្ម​ប្រេង​ដើម្បី​បំពេញ​កន្លែង​របស់​អ៊ីរ៉ង់។ ម្យ៉ាង​ទៀត អាមេរិក​របស់​លោក​ត្រាំ​ក៏​មិន​អាច​មើល​រំលង​លើ​មហា​កំណែទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​រាជទាយាទ​បេន សាលម៉ាន​ដែរ។ លោក​ត្រាំ​បាន​បញ្ជាក់​ច្បាស់ៗ​រួច​ហើយ អាមេរិក​មិន​អាច​បោះបង់​កុងត្រា​អាវុធ​ដែល​អាមេរិក​មាន​ជាមួយ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ដោយ​ប្រគល់​ទៅ​អ្នក​ផ្សេង ពិសេស​រុស្ស៊ី និង​ចិន​បាន​ទេ។

សម្រាប់​លោក​ត្រាំ គេ​អាច​មាន​វិធីសាស្រ្ត​ផ្សេង​ដើម្បី​ដាក់​ពិន័យ​លើ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដោយ​មិន​ឲ្យ​ខូច​ប្រយោជន៍​សេដ្ឋកិច្ច។ តើ​វិធីសាស្រ្ត​អ្វី​ទៅ? លោក​ត្រាំ​បាន​ផ្តល់​ចម្លើយ​យ៉ាង​សាមញ្ញ​ថា គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​មើល​នា​ពេល​ខាង​មុខ។ ចម្លើយ​របៀប​នេះ​នាំ​ឲ្យ​គេ​សន្និដ្ឋាន​បាន​ថា អាមេរិក​មិន​អាច ឬ​មិន​ហ៊ាន​ធ្វើ​អ្វី​ធំដុំ​ដាក់​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ឡើយ ព្រោះ​ទី១ ខ្លាច​បាត់បង់​សេដ្ឋកិច្ច និង​ទី២ ប្រទេស​អារ៉ាប់​មួយ​នេះ​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​តែ​មួយ​គត់​របស់​ខ្លួន និង​ដែល​ខ្លួន​អាច​ពឹងពាក់​បាន​នៅ​ក្នុង​តំបន់។ តែ​អាមេរិក​ដែល​តាំង​នាម​ជា​បិតា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក្នុង​លោក​ពិត​ជា​មិន​អាច​មិន​និយាយ​បាន​ទេ​ចំពោះ​ការ​បាត់ខ្លួន​លោក​ហ្សាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី ព្រោះ​ទី១ លោក​ជា​អ្នកកាសែត និង​ទី២ លោក​ជា​អ្នករិះគន់ ទិតៀន​រាជទាយាទ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បេន សាលម៉ាន។

លោក​ត្រាំ​ហាក់​បាន​ច្បាស់​ក្នុង​ចិត្ត​ថា ទីក្រុង​រីយ៉ាដ​ជា​អ្នក​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការ​បាត់ខ្លួន​លោក​ខាស្ហូហ្ស៊ី។ តែ​នៅ​ក្នុង​កិច្ចសន្ទនា​តាម​ទូរស័ព្ទ​ជាមួយ​លោក​ត្រាំ​នា​ថ្ងៃ​ចន្ទ ទី១៥ តុលា រាជទាយាទ​បេនសាលម៉ាន​នៅ​បន្ត​បដិសេធ​យ៉ាង​ដាច់​អហង្ការ។ ចំណែក​លោក​ត្រាំ​បាន​បញ្ជាក់​ពី​បញ្ជូន​ប្រមុខ​ការទូត​ប៉ុមប៉េអូ​ទៅ​ជួប​ព្រះអង្គម្ចាស់​បេនសាលម៉ាន​ផ្ទាល់​ក្នុង​ទីក្រុង​រីយ៉ាដ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ រឿងរ៉ាវ​មួយ​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​រំជើបរំជួល​យ៉ាង​ខ្លាំង និង​បង្ក​ក្តីបារម្ភ​ដល់​ក្រុម​អ្នកវិនិយោគ​បរទេស និង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត។ ដូច្នេះ​គ្រប់​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​គួរ​តែ​ត្រូវ​បញ្ចប់​រឿងរ៉ាវ​មួយ​នេះ​ឲ្យ​បាន​លឿន​កាល​ណា​ល្អ​កាល​នោះ ព្រោះ​នៅ​ទីបញ្ចប់ គ្មាន​អ្នក​ចំណេញ មាន​តែ​អ្នក​ខាត៕

ហេតុអ្វី កាណាដា​ផ្តល់​សិទ្ធិជ្រកកោន ដល់​កញ្ញាអារ៉ាប៊ី សាអូឌីត?

អាមេរិក និង​អារ៉ាប៊ី សាអូឌីត៖ សម្ព័ន្ធភាព​ដែល​កាន់ តែចុះ​ស្រអាប់

ពលរដ្ឋ​ចំណាកស្រុក​​ចិន​​នៅ​​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍ ៖​ ទិដ្ឋភាព​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​​និង​​បច្ចុប្បន្នភាព​​

ឡាវ ទើបបានប្រគល់ឲ្យ រុស្ស៊ី រថក្រោះសូវៀតដ៏ល្បីល្បាញធុន T-34 ចំនួន ៣០ គ្រឿង

ហេតុអ្វី​បានជា​ឆ្នាំ២០១៩​នេះ​អាចជា​ចំណុច​របត់​នៃ​ទូរស័ព្ទ ​iPhone?

ភពព្រះចន្ទ​កំពុង​ក្លាយ​ជា​ជម្រើស​គោលដៅ​អវកាស​ប្រជែង​គ្នា​ជាថ្មី​របស់​ពិភពលោក​សម្រាប់​ឆ្នាំ ២០១៩

​រុស្ស៊ី ​បំបែក​ឯតទគ្គកម្មសេដ្ឋកិច្ច ចំនួន៩ នៅឆ្នាំ​២០១៨

អ.ស.ប.៖​ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខ​ទទួល​សមាជិកថ្មី​មិន​អចិន្ត្រៃយ៍​ចំនួន ៥ ប្រទេស

ការនេសាទ​ច្រើន​ហួសហេតុ៖ មនុស្ស​កំពុង​វាយកម្ទេច​ឆ្នាំងបាយ​របស់ខ្លួន?

លោកស្រីឆេក ហាស៊ីណា ពី​អ្នក​ការពារ​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ទៅ​ជា​អ្នក​កាន់​អំណាចផ្តាច់ការ​នៅ​បង់ក្លាដែស?

តុលាការចិន​បើក​សវនាកា​បិទទ្វារ កាត់ទោស​មេធាវី​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស ​វ៉ាង ឈាន់ចាង

ប្រវត្តិ​ភ្នំភ្លើង​អាណាក់​ក្រាកាតូអា​របស់​ឥណ្ឌូណេស៊ី

​យានអវកាស​ណាសា នឹង​ថត​រូប​អាចម៍​ផ្កាយដ៏សែន​ឆ្ងាយ​ពីផែន​ដី​​ នៅថ្ងៃទី​១មករា​ឆ្នាំថ្មី​នេះ​

ប្រទេស​កំពូល​ ដែល​ទាក់ទាញ ​និង​រក្សា​ធនធាន​បញ្ញា​​ បាន​ល្អ​បំផុត​

នៅអាស៊ីកណ្តាល គេនាំគ្នាដំឡើងសំឡេង ទល់នឹងការបង្ក្រាប នៅខេត្តស៊ីងជាំង ប្រទេសចិន

ហេតុអ្វី​បានជា​ជនបរទេស​ មិនសូវចង់ទៅធ្វើការ​នៅប្រទេស​ជប៉ុន​?

តើ​ឧស្ម័ន​ផ្ទះកញ្ចក់​ជាអ្វី​ហើយ​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​ណា?

តើ​ហេតុអ្វី​បានជា​គេ​ពិបាក​ស្វែងរក​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទប់ស្កាត់​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ?

តើ​អាច​​មាន​ដំណោះស្រាយអ្វី​ចំពោះបញ្ហាប្រជាសាស្រ្ដអាស៊ី?

ចិន បង្ហោះយាន​ទៅ​ស្រាវជ្រាវ​ជា​លើកទីមួយ នៅ​ចំហៀង​ម្ខាង​ទៀត​ របស់​ព្រះចន្ទ