rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

អេហ្ស៊ីប៖​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​ដែល​គេ​អាច​ទាយ​លទ្ធផល​​ដឹង​មុន

ដោយ គួច គន្ធារ៉ា

នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អេហ្ស៊ីប ការ​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី​ត្រូវ​រៀបចំ​រយៈពេល ៣ថ្ងៃ​ដោយ​ចាប់​ផ្តើម​ពី​ថ្ងៃ​ចន្ទ ទី២៦ មីនា។ ក្នុង​ចំណោម​ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប​ជិត ១០០លាននាក់ មាន​អ្នក​ចុះ​ឈ្មោះ​បោះឆ្នោត​ប្រមាណ​ជា ៦០លាននាក់។ មាន​បេក្ខជន​តែ​ពីរ​នាក់​គត់​ដែល​បាន​ឈរ​ឈ្មោះ​បោះឆ្នោត គឺ​លោក​ប្រធានាធិបតី​ផុតអាណត្តិ​អាល់ស៊ីស៊ី​មាន​អាយុ ៦៣ឆ្នាំ និង​លោក​មូស្តាហ្វា មូសា​មាន​អាយុ ៦៥ឆ្នាំ។

លទ្ធផល​ស្ទង់មតិ​ចុង​ក្រោយ​ឲ្យ​ដឹង​ថា លោក​អាល់ស៊ីស៊ី​ទទួល​បាន​សម្លេង​ដាច់​ឆ្ងាយ​ពី​លោក​មូស្តាហ្វា មូសា។ តែ​អ្វី​ដែល​គ្រប់​គ្នា​ចង់​ដឹង គឺ​អត្រា​អ្នក​ចូលរួម​បោះឆ្នោត។

បើ​គិត​តាំង​ពី​ក្រោយ​បដិវត្តន៍​អារ៉ាប់​ផ្តួល​រំលំ​របប​ដឹកនាំ​ផ្តាច់ការ​យោធា​របស់​លោក​ហូស្ន៊ី មូបារ៉ាក់​ក្នុង​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ២០១២ មក នេះ​ជា​លើក​ទី៣ ហើយ​ដែល​ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប​បាន​ចូលរួម​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី។ តែ​អ្វី​ជា​ការ​កត់សម្គាល់ ប្រធានាធិបតី​ជាប់​ឆ្នោត​លើកទី១ គឺ​លោក​ម័រស៊ី​ចេញ​មក​ពី​គណបក្ស​ភាតរអ៊ីស្លាម​ត្រូវ​បាន​អ្នក​បោះឆ្នោត​ឲ្យ​លោក​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ទម្លាក់​ពី​អំណាច​វិញ បន្ទាប់​ពី​លោក​កាន់​តំណែង​បាន ១ឆ្នាំ។ កាលណោះ មេទ័ព​អាប់ដែល ហ្វាតា អាល់ស៊ីស៊ី​បាន​ចូលខ្លួន​អន្តរាគមន៍​បញ្ចប់​តំណែង​លោក​ម័រស៊ី​ជា​ផ្លូវការ​ក្នុង​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ២០១៣។ បន្ទាប់​មក គឺ​មេ​រដ្ឋប្រហារយោធា​រូប​នេះ​ឯង​ដែល​បាន​ឡើង​កាច់​ចង្កូត​ប្រទេស​រហូត​ក្លាយ​ជា​ប្រធានាធិបតី​ផ្លូវការ​នា​ការ​បោះឆ្នោត​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤។

៤ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក លោក​អាល់ស៊ីស៊ី​បាន​ឈរ​ឈ្មោះ​ជា​ថ្មី​សម្រាប់​អាណត្តិទី២ ហើយ​នៅ​លើ​សៃវៀន​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​លើក​នេះ ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប​មាន​ជម្រើស​រវាង​បេក្ខជន​តែ ២នាក់​គត់ គឺ​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី និង​លោក​មូស្តាហ្វា មូសា។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី និង​បើ​គ្មាន​អ្វី​ប្រែប្រួល​ទេ លោក​ប្រធានាធិបតី​ផុតអាណត្តិ​អាល់ស៊ីស៊ី​នឹង​កាន់​តំណែង ៥ឆ្នាំ​បន្ថែម​ទៀត។ ការ​ហ៊ាន​អះអាង​យ៉ាង​ដូច​នេះ​ដោយ​គេ​សំអាង​ថា លោក​មូស្តាហ្វា មូសា​គ្រាន់​ជា​បេក្ខជន​និមិត្តរូប​ធ្វើ​ឲ្យ​ល្អ​មើល​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​រូប​លោក​ក៏​ជា​សកម្មជន​គាំទ្រ​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី ហើយ​មុន​នឹង​ឈរ​ឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវការ លោក​មូស្តាហ្វា មូសា​ក៏​ធ្លាប់​បាន​អំពាវនាវ​ដល់​ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប​ឲ្យ​បោះឆ្នោត​ជូន​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី​ដែរ។

តាម​ពិត​ទៅ មាន​ឥស្សរជន​នយោបាយ​ជា​ច្រើន​នាក់ ពិសេស​មក​ពី​ក្រុម​ប្រឆាំង​ដែល​ចង់​ឈរ​ឈ្មោះ ឬ​បាន​ឈរ​ឈ្មោះ​រួច​ហើយ តែ​ត្រូវ​បាន​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី​កំចាត់ចោល​គ្មាន​សល់​ដោយ​ធ្វើ​ការ​សម្លុត​គំរាមកំហែង ឬ​មួយ​ចាប់​ញាត់គុក​តែ​ម្តង។ ជាក់ស្តែង ការ​ចាប់​ដាក់​គុក​លោក​សាម៊ី អាណាន់​ដែល​ជា​អតីត​មេបញ្ជាការកងទ័ព និង​ជា​គូប្រជែង​ស្លាប់រស់​នឹង​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី។ នៅ​ក្នុង​បញ្ហា​នេះ លោក​អាល់ស៊ីស៊ី​ហាក់​មិន​បាន​បញ្ចេញ​ប្រតិកម្ម​អ្វី​ទេ តែ​បែរ​ជា​បាន​និយាយ​នា​ឳកាស​ផ្តល់​បទសម្ភាសន៍​ឲ្យ​ទូរទស្សន៍​នា​ពេល​ថ្មីៗ​នេះ​ថា លោក​មាន​ការ​សោកស្តាយ​ដែល​ការ​បោះឆ្នោត​លើក​នេះ​បែរ​ជា​មិន​សូវ​មាន​អ្នក​ឈរ​ឈ្មោះ និង​ថា លោក​ចង់​ឲ្យ​មាន​បេក្ខជន​ល្អ​ឈរ​ឈ្មោះ​ចំនួន ១នាក់ ២នាក់ ៣នាក់ ឬ ១០នាក់។

គួរ​រម្លឹក​ជូន​ថា​នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​ឆ្នាំ ២០១៤ ក៏​មាន​បេក្ខជន​តែ​ម្នាក់​គត់​ដែល​បាន​ប្រកួតប្រជែង​ទល់​នឹង​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី និង​ដែល​កាលណោះ អតីត​មេរដ្ឋប្រហារ​យោធា​រូប​នេះ​ទទួល​បាន​សម្លេង​គាំទ្រ​ដល់​ទៅ ៩៦,៩%។ នៅ​ក្នុង​ការ​បោះឆ្នោត​លើក​នេះ​ទៀត ទោះ​បី​ជា​លទ្ធផល​ផ្លូវការ​នឹង​ត្រូវ​គេ​ប្រកាស​ឲ្យ​ដឹង​នៅ​ថ្ងៃទី២ មេសា​ក៏​ដោយ ក៏​គេ​ដឹង​ជា​មុន​រួច​ជា​ស្រេច​ថា ប្រធានាធិបតី​ថ្មី​របស់​អេហ្ស៊ីប​សម្រាប់ ៥ឆ្នាំ​ខាង​មុខ​នៅ​តែ​មាន​ឈ្មោះ​អាប់ដែល ហ្វាតា អាល់ស៊ីស៊ី​ដដែល។ តែ​អ្វី​ដែល​គ្រប់​គ្នា​កំពុង​រង់ចាំ​មើល​ពេល​នេះ គឺ​អត្រា​អ្នក​ចូលរួម​បោះឆ្នោត។ ការ​បោះឆ្នោត​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ អត្រា​អ្នក​ចូលរួម​បោះឆ្នោត​រយៈពេល ២ថ្ងៃ​មាន ៣៧% តែ​បាន​ឡើង​ដល់ ៤៧,៥% នា​​ថ្ងៃទី៣​ដែល​ជា​ថ្ងៃ​បោះឆ្នោត​ចុង​ក្រោយ។

គ្រប់​គ្នា​សង្ឃឹម​ថា​លើក​នេះ អត្រា​អ្នក​ចូលរួម​បោះឆ្នោត​នឹង​អាច​មាន​ច្រើន​ជាង​នេះ ឬ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ក៏​ប្រហាក់ប្រហែល​នឹង​ការ​បោះឆ្នោត​លើក​មុន​ដែរ។ មែនទែន​ទៅ​គេ​អាច​និយាយ​បាន​ថា ជម្រើស​របស់​ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប​ឲ្យ​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី​បន្ត​កាន់​តំណែង​ប្រធានាធិបតី​អាណត្តិ​ថ្មី​ជា​ជម្រើស​ដោយ​បង្ខំ​ក៏​ថា​បាន ឬ​ជា​ជម្រើស​ចាំ​បាច់​ក៏​ថា​បាន​ដែរ។ ជា​ជម្រើស​ដោយ​បង្ខំ ព្រោះ​ពួក​គេ​គ្មាន​ជម្រើស​អ្វី​ផ្សេង ហើយ​ជា​ជម្រើស​ចាំ​បាច់ ព្រោះ​ក្នុង​រយៈពេល ៧ឆ្នាំ​នៃ​ការ​កាន់អំណាច​កណ្តាប់ដៃដែក លោក​អាល់ស៊ីស៊ី​បាន​នាំ​ប្រទេស​ឲ្យ​ស្គាល់​ស្ថិរភាព​នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និង​សន្តិសុខ។

ពិត​ណាស់​ថា ក្រោយ​បដិវត្តន៍​អារ៉ាប់​ដែល​បាន​ឈាន​ទៅ​ផ្តួល​រំលំ​របប​ផ្តាច់ការ​យោធា​របស់​លោក​ហូស្ន៊ី មូបារ៉ាក់​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១២ ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប​ទូទៅ​សង្ឃឹម​ទទួល​បាន​សេរីភាព និង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ​ជាមួយ​នឹង​លោក​ម័រស៊ី​ដែល​ជា​ប្រធានាធិបតី​ជាប់ឆ្នោត​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដំបូង​គេ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៣។ តែ​ក្តីសង្ឃឹម​ត្រូវ​បាន​រលាយ​ជាមួយ​នឹង​ការ​ធ្លាក់​ពី​អំណាច​របស់​លោក​ម័រស៊ី និង​ការ​ឡើង​កាន់​តំណែង​របស់​មេទ័ព​អាល់ស៊ីស៊ី​តាម​រយៈ​រដ្ឋប្រហារ​យោធា មុន​នឹង​ជាប់​ឆ្នោត​ជា​ផ្លូវការ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤។ បើ​មើល​មួយ​ភ្លែត​ទៅ នេះ​ពិត​ជា​រឿង​មួយ​អភ័ព្ធ​ខ្លាំង​ណាស់​ចំពោះ​ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប តែ​បើ​មើល​ឲ្យ​ឆ្ងាយ​បន្តិច​ទៅ​ទើប​ដឹង​ថា វា​ជា​វាសនា​របស់​ប្រទេស និង​ពលរដ្ឋ​អេហ្ស៊ីប។

ជា​វាសនា​ព្រោះ​តាំង​ពី​ក្រោយ​ការ​ផ្តួល​រំលំ​របប​រាជានិយម​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៥២ មក អេហ្ស៊ីប​បាន​ស្គាល់​តែ​របប​ដឹក​នាំ​ដោយ​យោធា ហើយ​រូប​លោក​អាប់ដែល ហ្វាតា អាល់ស៊ីស៊ី​ជា​ប្រធានាធិបតី​ទី៥ ដែល​មាន​ប្រភព​ចេញ​ពី​យោធា៕

បោះឆ្នោតថៃ៖ ​លោកប្រាយុទ្ធ​នៅតែអាច​ធ្វើ​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​ដោយ​មិន​ចាំបាច់​ឈ្នះបាន​សំឡេង​ភាគច្រើន

ករណី​លែងលះ​កើនឡើង​ធ្វើឲ្យ​គូស្នេហ៍​ជប៉ុន​គិតគូរពីការចុះកិច្ចសន្យាអាពាហ៍ពិពាហ៍

តើ​រថយន្តអគ្គិសនី​អាច​ជួយ​បរិស្ថាន​បាន​ប៉ុណ្ណា?

ដើម្បីទប់​នឹង​ឥទ្ធិពល​របស់​ចិន បារាំង​ផ្តើម​ទៅ​បបោស​អង្អែល​ជីប៊ូទី​ដែល​ជា​ដៃគូ​យុទ្ធសាស្រ្ត និង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​របស់​ខ្លួន

ស្ថានភាព និង​តួនាទី​ស្ត្រី ក្នុងប្រទេស​រុស្ស៊ី​សម័យថ្មី

ជម្លោះ​តំបន់កាស្មៀរ​មិនមែន​គ្រាន់តែ​ជា​ជម្លោះ​ព្រំដែន​រវាង​ឥណ្ឌា​និង​ប៉ាគីស្ថាន​

ហេតុអ្វី​បានជា​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​រថយន្ត​នាំគ្នា​ផ្តោត​ខ្លាំង​លើ​រថយន្ត​ដើរ​ដោយ​អគ្គិសនី?

ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ពលរដ្ឋ​អាល់ហ្សេរី​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​ឈរ​ឈ្មោះ​ប្រធានាធិបតី​របស់​លោក​អាប់ឌែលឡាហ្ស៊ីស ប៊ូតេហ្វ្លីកា​សម្រាប់​អាណត្តិ​ទី៥?

វិសមភាពសង្គម ​និង​ចល័តភាព​នៃ​ចំណូល​ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​រីកចម្រើន

បារាំងចង់​​ឱ្យ​ចិន​មាន​តម្លាភាព​ក្នុងរឿង​ផ្តល់​ប្រាក់​ឱ្យ​ប្រទេស​​ក្រីក្រ​ខ្ចី

ហេតុអ្វី​បានជា​ប្រទេសចិន​ នៅតែ​ជាអ្នក​មាន​តួនាទី​សំខាន់​ចំពោះ​ជំនួប​ត្រាំ​-គីម​?

អេហ្ស៊ីប៖​អឺរ៉ុប និង​អារ៉ាប់​បញ្ជាក់​ពី​ភាព​ចាំបាច់​ក្នុង​ការ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា តែ​ចៀសវាង​ប្រធាន​រឿង​ចម្រូងចម្រាស

អព្ភូតហេតុ​នៃ​​សេដ្ឋកិច្ច​វៀតណាម​

ហេតុអ្វី​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​ ចង់​ចង​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ទៅវិញ?​

​អ្នក​នយោបាយ​​បារាំង ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​ប្រឆាំង​នឹង​ការរើសអើង​ជាតិ​ជ្វីហ្វ

សេដ្ឋកិច្ច និង​ឥទ្ធិពល​ជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​មួយជុំ​តំបន់អាស៊ី​របស់​រាជទាយាទ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បេន សាលម៉ាន

ការ​ព្យាករណ៍​សេដ្ឋកិច្ច​សាកល​​​សម្រាប់​​​​ឆ្នាំ​​​២០១៩​​

ហេតអ្វី​បានជា​អូស្ត្រាលី​ ខិតខំ​ពង្រឹង​វិស័យ​ការពារជាតិ​ខ្លាំងម្ល៉ោះ​?

តើ​ជំនួប​លើក​ទី២​ រវាង​លោកត្រាំ​ និង​គីម ជុងអ៊ុន​ អាច​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​កូរ៉េ​បានទេ​?

អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតជួយប៉ាគីស្ថាន​ដើម្បី​បំពេញ​កម្មវត្ថុ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ខ្លួនឯង ?