rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

បីឆ្នាំ​ក្រោយ​ប្រតិបត្តិការ​របស់​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប តើ​យេម៉ែន​ក្លាយ​ជា​យ៉ាង​ណា ?

ដោយ អៀង សុខម៉ិញ

សង្គ្រាម​​នៅយេម៉ែន មាន​គម្រប់​បី​ឆ្នាំគត់ និង​ឈាន​ចូល​ដល់​ឆ្នាំទី​បួន​នៅ​ថ្ងៃទី ២៦​មីនា​២០១៨​នេះ​ហើយ គិត​ចាប់​​ពី​អន្តរាគមន៍​យោធា​សម្ព័ន្ធ​អារ៉ាប ដឹកនាំ​ដោយ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដើម្បី​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​យ៉េមែន។ ជា​សង្គ្រាម​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ស្លាប់​ជិត ១​សែន​នាក់ និង​ជាង​​៥៣ពាន់​រង​របួស ព្រម​ទាំង​ជាពិសេស​បាន​បង្ក​វិបត្តិមនុស្សធម៌​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​និង​អាក្រក់​បំផុត​​នៅ​លើ​ពិភពលោក នេះ​បើ​តាម​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ នៅ​ថ្ងៃ​នេះ អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​នៅ​ភាគ​ខាង​លិច​ប្រទេស​បាន​ព្រមាន​ថា​ ស្ថានភាព​សង្គ្រាម​នឹង​កាន់​តែធ្លាក់​ដុនដាប​ទៀត។

យេម៉ែន​បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលតាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០១១ ដោយ​ហេតុ​តែរលក​នៃ​​បដិវត្តន៍​អារ៉ាប។ សង្គ្រាម​ដែល​បាន​អូស​បន្លាយ​ ហែកហួរ និង​ឈាន​ដល់​ការ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យោធា​ពី​សំណាក់​កង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អារ៉ាប​ដឹកនាំ​ដោយប្រទេស​​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត នៅ​ថ្ងៃទី ២៦​មីនា ២០១៥ ដើម្បី​ជួយ​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រប​ច្បាប់ ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​អន្តរជាតិ និង​កម្ចាត់​បណ្តេញ​ពី​ឧទ្ទាម​ហ៊ូទី។

បើ​តាម​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ អង្គការ​អន្តរជាតិ និង​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​​នៅ​ប៉ែកខាង​លិច​ប្រទេស​យេមែន​ សង្គ្រាម​យេម៉ែន​ផុង​ខ្លួន​ក្នុង​​វិបត្តិ​មនុស្សធម៌​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត ដោយ​បាន​សម្លាប់​ជីវិត​មនុស្ស​អស់​ជិត​ ១សែន​នាក់ និង​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​យេម៉ែន​ជាង​៨​លាន​នាក់ ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន​សរុប​ជិត​៣០​លាន​នាក់​ប្រឈម​នឹង​គ្រោះ​ទុរ្ភិក្ស ២២,២​លាន​នាក់ កំពុង​រង់ចាំ​​ជំនួយ​ស្បៀង។

ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ បាន​អះអាង​កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ១៥​មីនា កន្លង​ទៅ​ថ្មីៗ​នេះ លក្ខខណ្ឌ​ជីវិត​ និង​ការ​រស់​នៅ បាន​ធ្លាក់​ចុះ​ជា​គំហុក​ អាច​ជា​មហន្តរាយ​ដ៏​ធំ​។ យេម៉ែន​រស់​រំពឹង​លើ​ជំនួយ​នាំ​ចូល​ស្បៀង​អាហារ ប៉ុន្តែ កំពង់​ផែ​​ដែល​ជា​ច្រក​នាំ​ចូល​ដ៏​សំខាន់​របស់​យេម៉ែន ត្រូវ​បិទខ្ទប់​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​យេម៉ែន​មាន​ស្បៀង​នាំ​ចូល​មិន​គ្រប់គ្រាន់ មិន​បាន​ប្រមាណ​ពាក់​កណ្តាល​នៃ​សេចក្តី​ត្រូវការ​ផង​។​ ការ​នាំ​ចូល​ស្បៀង​ធ្លាក់កាន់​តែ​តិច​ទៅៗ និង​ធ្លាក់​តិច​បំផុត​មិន​ធ្លាប់​មាន​ នៅ​​ខែ​កុម្ភៈ​ គិត​ចាប់​តាំង​ពី​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​ការ​នាំ​ចូល​ជំនួយ​ស្បៀង​មនុស្សធម៌​មក។

ច្រក​នេះ​កំពុង​រង​ការត្រួត​ពិនិត្យ​យ៉ាង​ខ្លាំង​សឹង​ហៅ​បាន​ថា​ជា​ការ​ “​បិទ​ខ្ទប់”តែ​ម្តង​ផង។ នេះ​​បើ​តាម​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល Norwegian Refugee Council ពីព្រោះ ក្រោយ​ពួក​ឧទ្ទាម​ហ៊ូទីបាន​បាញ់​មីស៊ីល​​សំដៅអាកាសយាន​ដ្ឋាន​ក្រុង​រីយ៉ាដ (ជា​មីស៊ីល​បាលីស្ទិក​ផលិត​ដោយ​អ៊ីរ៉ង់) ​ ​សម្ព័ន្ធយោធា​អារ៉ាប ដែល​បាន​សម្រេច​គាប​រឹត​យេម៉ែន​យ៉ាង​ខ្លាំង ដោយខ្លាច​​មាន​ការ​នាំ​អាវុធមក​ពី​អ៊ីរ៉ង់ (សត្រូវ​របស់​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត)​ចូល​មក​យេម៉ែន​។

ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម

យ៉ាង​ណាក៏​ដោយ រឿង​នាំ​អាវុធ​ចូល​យេម៉ែននេះ វា​ជា​សំណុំ​រឿង​ដ៏​ស្មុគ​ស្មាញ និងរាលដាល​មាន​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​មក​ច្រើន​បែប​ច្រើន​យ៉ាង​ណាស់។ សូម្បី​តែ​ខាង​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ក៏​រង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ដែរ។ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ២៣ មីនា ​អង្គការ​Amnesty International បាន​ចោទប្រកាន់​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​លោល​ខាង​លិច មាន​ជា​អាទិ៍ សហរដ្ឋ​អាមេរិក អង់គ្លេស ព្រមទាំង​បារាំង អេស្ប៉ាញ​ឬ​ក៏​អ៊ីតាលីផង ថា​បាន​បន្ត​លក់​អាវុធ​ឱ្យ​ក្រុង​រីយ៉ាដ និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ ដើម្បី​​យក​ទៅ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​វាយប្រហារ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​យេម៉ែន ដែល​អាច​ចាត់​ទុក​ជា​សក្តានុពល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម​ផង។

មាន​ភស្តុតាង​ច្រើន​ណាស់ដែល​បញ្ជាក់​ថា​ អាវុធ​របស់​កង​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប​​​បាន​​សម្លាប់​ជីវិត​ជន​ស៊ីវិល​យេម៉ែន។ ខួប​គម្រប់​បី​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​បើក​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​លើ​យេម៉ែន កាន់​តែ​ខិត​មក​ដល់​ អង្គការ​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​ មាន​បញ្ជី​​ឈ្មោះ​អ្នក​មាន​សក្តានុពល​ជាប់​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​សង្គ្រមា​មាន​កាន់​តែវែង។ ហើយ​ទោះ​បី​ជា​មាន​ភស្តុតាង ឃើញ​មាន​ជន​ស៊ីវិល​ជា​ច្រើន​រងគ្រោះ​ ក៏​ដោយ​ក៏​ក្រុម​ប្រទេស​អ្នកល​ក់​អាវុធ នៅតែ​មិន​រួញ​រា​នឹង​លក់​ឱ្យ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត មេដឹកនាំ​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប និង​អេមៀរ៉ាអារ៉ាបរួម មេកើយ​ក្នុង​ក្រុម​លំដាប់​ទីពីរ​ទេ៕

ក្លឹប​អ្នកកាសែត​បរទេសមិនលុបចោល​ការអញ្ជើញ​សកម្មជន​​ហុងកុង តាមការទាមទារ​របស់​ប៉េកាំង

អ៊ែរដូហ្កាន ៖ អាមេរិក​ឃុបឃិត​នយោបាយ​និង​ហិរញ្ញវត្ថុ​​ធ្វើបាប​​​តួកគី

ប្រទេស​៥ បើក​កិច្ច​ប្រជុំកំពូល​កំណត់​ពី​លក្ខន្តិកៈសមុទ្រ ​កាស្ព្យែន ​(Caspienne)

ណាសា​បញ្ជូន​ឧបករណ៍​ទៅ​បំបែក​អាថ៌កំបាំង​របស់​ផ្កាយ​ព្រះអាទិត្យ​

អតីត​ប្រធានធិបតី​ប្រេស៊ីល​កំពុងជាប់​ពន្ធនាគារ ឈរ​ឈ្មោះ​បោះឆ្នោត និងចង់​តស៊ូមតិ​លើ​កញ្ចក់​ទូរទស្សន៍​

ព្រឹទ្ធសភា​អាហ្សង់ទីន​ច្រាន​ចោល​ច្បាប់​រម្លូតកូន

៣០​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ការងើបបះបោរ​ប្រឆាំង​របបសឹក តើ៨៨៨៨ មាន​ន័យ​យ៉ាងណា​សម្រាប់​ភូមា?

អ៊ីរ៉ង់៖ ទណ្ឌកម្ម​អាមេរិក​ចូល​ជាធរមាន ខណៈ​អឺរ៉ុប​ព្យាយាម​ការពារ​ក្រុម​ហ៊ុន​ខ្លួន

វ៉េណេស៊ុយអេឡា៖ ភេរវកម្ម​សំដៅ​សម្លាប់​ប្រធានាធិបតី​ម៉ាឌុយរ៉ូ តែ​មិន​បាន​សម្រេច

វេទិកាអាស៊ាន ៖ លោក ប៉ុមប៉េអូ អំពាវនាវ​ឱ្យពិភពលោក​បន្ត​រក្សា​សម្ពាធ​លើ​កូរ៉េ​ខាងជើង

សីតុណ្ហភាព​ផែនដី ​ក្តៅ​កាន់​តែ​ខ្លាំង គំរាម​កសិផល ​និង​ជីវិត​មនុស្ស​សត្វ

ហេតុអ្វី​បាន​ស៊ីមបាវ៉េ​មិនផ្លាស់ប្តូរ ទោះនៅក្រោយ​​សករាជ​របស់​មូហ្កាបេ?

តុលាការ​អាមេរិក​បញ្ជា​ឲ្យ​ផ្អាក​គំរូប្លង់ កាំភ្លើងដែល​​ផលិត​ចេញពី​ម៉ាស៊ីនបោះពុម្ព​3D ​

លោក ត្រាំ បង្ហាញ​ជំហរ​ចង់​ជួបមេ​ដឹកនាំ​អ៊ីរ៉ង់ ដោយ​គ្មាន​លក្ខខណ្ឌ

នាយក​ញូវយ៉កថែមស៍ ព្រមាន​លោក​ត្រាំ​អំពី​គ្រោះថ្នាក់​នៃ​ការវាយប្រហារ​អ្នកកាសែត

ក្រុមប្រទេស​មាន​​សេដ្ឋកិច្ច​លូតលាស់​ខ្លាំង BRICS ស្វែង​រក​ដង្ហើម​ថ្មី

អតីតកីឡាករគ្រីតកេត ឈ្នះឆ្នោត​នៅ​ប៉ាគីស្ថាន

អាមេរិក​និង​សហភាព​អឺរ៉ុប​ ​ព្រមព្រៀងគ្នា​បន្ធូរបន្ថយ​ភាព​តានតឹង​ខាង​ពាណិជ្ជកម្ម

ប៉ាគីស្ថាន៖ តើប្អូន​​អតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រី ​ឬ​អតីត​កីឡាករ​គ្រីកេត ​នឹងក្លាយ​ជា​នាយករដ្ឋ​មន្ត្រី​ថ្មី?

កូរ៉េខាងជើង​ ផ្តើម​រុះ​រើ​ទីតាំង​សាកល្បងមីស៊ីលបាលីស្ទិក