rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

បីឆ្នាំ​ក្រោយ​ប្រតិបត្តិការ​របស់​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប តើ​យេម៉ែន​ក្លាយ​ជា​យ៉ាង​ណា ?

ដោយ អៀង សុខម៉ិញ

សង្គ្រាម​​នៅយេម៉ែន មាន​គម្រប់​បី​ឆ្នាំគត់ និង​ឈាន​ចូល​ដល់​ឆ្នាំទី​បួន​នៅ​ថ្ងៃទី ២៦​មីនា​២០១៨​នេះ​ហើយ គិត​ចាប់​​ពី​អន្តរាគមន៍​យោធា​សម្ព័ន្ធ​អារ៉ាប ដឹកនាំ​ដោយ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដើម្បី​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​យ៉េមែន។ ជា​សង្គ្រាម​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​មនុស្ស​ស្លាប់​ជិត ១​សែន​នាក់ និង​ជាង​​៥៣ពាន់​រង​របួស ព្រម​ទាំង​ជាពិសេស​បាន​បង្ក​វិបត្តិមនុស្សធម៌​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​និង​អាក្រក់​បំផុត​​នៅ​លើ​ពិភពលោក នេះ​បើ​តាម​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ នៅ​ថ្ងៃ​នេះ អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​នៅ​ភាគ​ខាង​លិច​ប្រទេស​បាន​ព្រមាន​ថា​ ស្ថានភាព​សង្គ្រាម​នឹង​កាន់​តែធ្លាក់​ដុនដាប​ទៀត។

យេម៉ែន​បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលតាំង​ពី​ឆ្នាំ ២០១១ ដោយ​ហេតុ​តែរលក​នៃ​​បដិវត្តន៍​អារ៉ាប។ សង្គ្រាម​ដែល​បាន​អូស​បន្លាយ​ ហែកហួរ និង​ឈាន​ដល់​ការ​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​យោធា​ពី​សំណាក់​កង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​អារ៉ាប​ដឹកនាំ​ដោយប្រទេស​​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត នៅ​ថ្ងៃទី ២៦​មីនា ២០១៥ ដើម្បី​ជួយ​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ស្រប​ច្បាប់ ទទួល​ស្គាល់​ដោយ​អន្តរជាតិ និង​កម្ចាត់​បណ្តេញ​ពី​ឧទ្ទាម​ហ៊ូទី។

បើ​តាម​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ អង្គការ​អន្តរជាតិ និង​អ្នក​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​​នៅ​ប៉ែកខាង​លិច​ប្រទេស​យេមែន​ សង្គ្រាម​យេម៉ែន​ផុង​ខ្លួន​ក្នុង​​វិបត្តិ​មនុស្សធម៌​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត ដោយ​បាន​សម្លាប់​ជីវិត​មនុស្ស​អស់​ជិត​ ១សែន​នាក់ និង​បាន​ធ្វើ​ឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​យេម៉ែន​ជាង​៨​លាន​នាក់ ក្នុង​ចំណោម​ប្រជាជន​សរុប​ជិត​៣០​លាន​នាក់​ប្រឈម​នឹង​គ្រោះ​ទុរ្ភិក្ស ២២,២​លាន​នាក់ កំពុង​រង់ចាំ​​ជំនួយ​ស្បៀង។

ក្រុម​ប្រឹក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ បាន​អះអាង​កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ១៥​មីនា កន្លង​ទៅ​ថ្មីៗ​នេះ លក្ខខណ្ឌ​ជីវិត​ និង​ការ​រស់​នៅ បាន​ធ្លាក់​ចុះ​ជា​គំហុក​ អាច​ជា​មហន្តរាយ​ដ៏​ធំ​។ យេម៉ែន​រស់​រំពឹង​លើ​ជំនួយ​នាំ​ចូល​ស្បៀង​អាហារ ប៉ុន្តែ កំពង់​ផែ​​ដែល​ជា​ច្រក​នាំ​ចូល​ដ៏​សំខាន់​របស់​យេម៉ែន ត្រូវ​បិទខ្ទប់​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យ​យេម៉ែន​មាន​ស្បៀង​នាំ​ចូល​មិន​គ្រប់គ្រាន់ មិន​បាន​ប្រមាណ​ពាក់​កណ្តាល​នៃ​សេចក្តី​ត្រូវការ​ផង​។​ ការ​នាំ​ចូល​ស្បៀង​ធ្លាក់កាន់​តែ​តិច​ទៅៗ និង​ធ្លាក់​តិច​បំផុត​មិន​ធ្លាប់​មាន​ នៅ​​ខែ​កុម្ភៈ​ គិត​ចាប់​តាំង​ពី​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ចាប់​ផ្តើម​ធ្វើ​ការ​ត្រួត​ពិនិត្យ​ការ​នាំ​ចូល​ជំនួយ​ស្បៀង​មនុស្សធម៌​មក។

ច្រក​នេះ​កំពុង​រង​ការត្រួត​ពិនិត្យ​យ៉ាង​ខ្លាំង​សឹង​ហៅ​បាន​ថា​ជា​ការ​ “​បិទ​ខ្ទប់”តែ​ម្តង​ផង។ នេះ​​បើ​តាម​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល Norwegian Refugee Council ពីព្រោះ ក្រោយ​ពួក​ឧទ្ទាម​ហ៊ូទីបាន​បាញ់​មីស៊ីល​​សំដៅអាកាសយាន​ដ្ឋាន​ក្រុង​រីយ៉ាដ (ជា​មីស៊ីល​បាលីស្ទិក​ផលិត​ដោយ​អ៊ីរ៉ង់) ​ ​សម្ព័ន្ធយោធា​អារ៉ាប ដែល​បាន​សម្រេច​គាប​រឹត​យេម៉ែន​យ៉ាង​ខ្លាំង ដោយខ្លាច​​មាន​ការ​នាំ​អាវុធមក​ពី​អ៊ីរ៉ង់ (សត្រូវ​របស់​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត)​ចូល​មក​យេម៉ែន​។

ឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាម

យ៉ាង​ណាក៏​ដោយ រឿង​នាំ​អាវុធ​ចូល​យេម៉ែននេះ វា​ជា​សំណុំ​រឿង​ដ៏​ស្មុគ​ស្មាញ និងរាលដាល​មាន​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​គ្នា​ទៅ​វិញ​មក​ច្រើន​បែប​ច្រើន​យ៉ាង​ណាស់។ សូម្បី​តែ​ខាង​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ក៏​រង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ដែរ។ កាលពី​ថ្ងៃ​ទី ២៣ មីនា ​អង្គការ​Amnesty International បាន​ចោទប្រកាន់​ដល់​បណ្តា​ប្រទេស​លោល​ខាង​លិច មាន​ជា​អាទិ៍ សហរដ្ឋ​អាមេរិក អង់គ្លេស ព្រមទាំង​បារាំង អេស្ប៉ាញ​ឬ​ក៏​អ៊ីតាលីផង ថា​បាន​បន្ត​លក់​អាវុធ​ឱ្យ​ក្រុង​រីយ៉ាដ និង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ ដើម្បី​​យក​ទៅ​ធ្វើ​សង្គ្រាម​វាយប្រហារ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​យេម៉ែន ដែល​អាច​ចាត់​ទុក​ជា​សក្តានុពល​នាំ​ឱ្យ​មាន​ឧក្រិដ្ឋកម្ម​សង្គ្រាម​ផង។

មាន​ភស្តុតាង​ច្រើន​ណាស់ដែល​បញ្ជាក់​ថា​ អាវុធ​របស់​កង​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប​​​បាន​​សម្លាប់​ជីវិត​ជន​ស៊ីវិល​យេម៉ែន។ ខួប​គម្រប់​បី​ឆ្នាំ​នៃ​ការ​បើក​ប្រតិបត្តិការ​យោធា​លើ​យេម៉ែន កាន់​តែ​ខិត​មក​ដល់​ អង្គការ​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​ មាន​បញ្ជី​​ឈ្មោះ​អ្នក​មាន​សក្តានុពល​ជាប់​បទ​ឧក្រិដ្ឋ​សង្គ្រមា​មាន​កាន់​តែវែង។ ហើយ​ទោះ​បី​ជា​មាន​ភស្តុតាង ឃើញ​មាន​ជន​ស៊ីវិល​ជា​ច្រើន​រងគ្រោះ​ ក៏​ដោយ​ក៏​ក្រុម​ប្រទេស​អ្នកល​ក់​អាវុធ នៅតែ​មិន​រួញ​រា​នឹង​លក់​ឱ្យ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត មេដឹកនាំ​សម្ព័ន្ធ​យោធា​អារ៉ាប និង​អេមៀរ៉ាអារ៉ាបរួម មេកើយ​ក្នុង​ក្រុម​លំដាប់​ទីពីរ​ទេ៕

ហេតុអ្វី បាន​ជានិស្សិត​បារាំង ធ្វើ​បាតុកម្ម កាន់កាប់​មហាវិទ្យាល័យ​នៅពេលនេះ?

គុយបា​បើកទំព័រ​​សករាជថ្មី ជាមួយ​នឹង​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី ក្រៅ​រង្វង់​គ្រួសារ​ត្រកូល​Castro

លោក​ដូណាល់ត្រាំ​បញ្ជាក់ថា​ប្រមុខ​សេអ៊ីអា​ពិតជា​បានទៅជួប​លោក​គីមជុងអ៊ុន​ដោយ​សម្ងាត់

ស្តូប​រំលឹកវិញ្ញាណក្ខន្ធ​ជនរងគ្រោះ​ក្នុង​របប​ខ្មែរ​ក្រហម មាន​លើកដំបូងគេ នៅ​ទឹកដី​បរទេស

ណាសា​នឹង​បញ្ជូន​TESS ទៅ​ថតរក​ភព​ផ្សេង នៅជុំវិញ​ផ្កាយ ក្រៅ​ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យ

អាមេរិក បារាំង និងអង់គ្លេស​រួមគ្នា វាយប្រហារ​ទីតាំង​ស្តុកអាវុធ​គីមី នៅ​ស៊ីរី

ហេតុអ្វី​លោកត្រាំ ចង់​វិល​មក​រកកិច្ចព្រមព្រៀង​ពាណិជ្ជកម្ម​សេរី​ប៉ាស៊ីហ្វិក​វិញ ?

ចរន្ត​ទឹកសមុទ្ទ​ចុះ​ខ្សោយ ដោយ​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ

ស៊ីរី៖ ការប្រឈមមុខ​ដោយ​អាវុធ​អាច​នឹង​មាន បន្ទាប់​ពីរុស្ស៊ី​ និង​អាមេរិក ​តម្លើង​សរសៃ​ក​ដាក់គ្នា​នៅ​អ.ស.ប

ចិន៖​លោកស៊ី ជីនពីង​ចាត់​វិធានការ​ទប់​នឹង​នយោបាយ​ការពារនិយម​របស់​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​ដោយ​ប្រកាស​​បើក​ចំហ​ទីផ្សារ​ចិន

តើអ្នកណា​ដែល​បាញ់មីស៊ីល វាយប្រហារ​មូលដ្ឋានទ័ព​អាកាស​ស៊ីរី?

តើប្រជាជន​ហុងគ្រី​នឹង​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​នាយករដ្ឋមន្រ្តី ដែល​ស្អប់ជនអន្តោប្រវេសន៍?

លោក​ណាហ្ស៊ីប រ៉ាហ្សាក់ប្រកាស​រំលាយ​សភាម៉ាឡេស៊ី

ប្រេស៊ីល៖​លោកលូឡា​ត្រូវ​បញ្ចប់​ជីវិតនយោបាយ​នៅ​ក្នុង​ពន្ធនាគារ?

ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ក្រុម​ប្រទេស​សមាជិក​អូតង់​ស្ថិតជុំវិញ​សមុទ្របាល់ទិច​ងាក​ទៅ​រក​អាមេរិក​ជា​ថ្មី?

កូដកម្ម​នៅ​បារាំង ជា​វិញ្ញាសា​ល្បង​កម្លាំង​សម្រាប់​លោក​ម៉ាក្រុង​និង​សហជីព ឬ ?

ហិង្សា​​ហ្កាហ្សា៖​អ៊ីស្រាអែល​​ទាត់ចោល​​ការទាមទារ​​ស៊ើប​អង្កេត​​ការស្លាប់​​​ជនជាតិ​​ប៉ាឡេស្ទីន​​

ហ្កាហ្សា៖ កំដៅ​នៃ​ភាព​តានតឹង អាច​បង្ក​ជា​ភ្លើង​សង្រ្គាម​សាជាថ្មី​ បាន​គ្រប់​ពេល​វេលា

តុលាការបារាំង​នាំ​ខ្លួនអតីត​ប្រធានាធិបតី​ ​​លោក នីកូឡា សាកូហ្ស៊ី ​ទៅ​ជំនុំជម្រះ​ រឿង​ពុករលួយ

បារាំង​រៀប​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដើម្បី​បាន​ក្លាយ​ជា​ជើង​ឯក​ផ្នែក « បញ្ញាសិប្បនិម្មិត”