rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

កាតា ប្តឹង​អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់​រួម នៅ​តុលាការ​ក្រុង​ឡាអេ ពី​បទ​រំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស

ដោយ ម៉ម ពិសី

អស់រយៈពេល១ឆ្នាំមកហើយ ដែលកាតា ត្រូវប្រទេសបួនក្នុងតំបន់ មានអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម បារ៉ែន និងអេហ្ស៊ីប ព្រួតគ្នាដាក់សំពាធ និងផ្តាច់ចំណងការទូត បន្ទាប់ពីចោទថាកាតា គាំទ្រក្រុមភេរវកម្ម និងមានទំនោរខិតទៅរកអ៊ីរ៉ង់។ នៅថ្ងៃទី២៧ មិថុនានេះ រដ្ឋាភិបាលកាតា បានសម្រេចចិត្ត ដាក់ពាក្យបណ្តឹងមួយទៅកាន់ តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ទីក្រុងឡាអេ ដោយបានចោទទៅលើប្រទេសអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ថាបានធ្វើសកម្មភាពរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងរើសអើងមកលើកាតា។

រំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងរើសអើងពូជសាសន៍

បណ្តឹងរបស់កាតានេះ គឺគេលើកឡើងអំពីករណីរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងករណីរើសអើងប្រកាន់​ពូជសាសន៍ ដែលកើតចេញពីវិធានការនានា ដែលរដ្ឋាភិបាលប្រទេសអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម  បានអនុវត្តមកលើកាតា។ កាតាចាត់ទុកថា​ វិធានការទាំងនោះ ខុសច្បាប់ ហើយទាមទារឲ្យតុលាក្រុងឡាអេ ដាក់កំហិត​លើ​អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ថាត្រូវលុបចោលវិធានការទាំងនោះចោល។

សំណុំ​ពាក្យបណ្តឹង របស់កាតានេះ គឺផ្អែកលើមូលដ្ឋាន សន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិឆ្នាំ១៩៦៥ ស្តីពីការលប់បំបាត់ នូវការរើសអើងប្រកាន់ពូជសាសន៍គ្រប់ទំរងទាំងអស់។ សន្ធិសញ្ញនេះ ទាំងកាតា ទាំងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម សុទ្ធតែជាប្រទេសហត្ថលេខី។ ដោយផ្អែកលើអត្ថបទច្បាប់អន្តរជាតិនេះ ប្រទេសកាតា មានសិទ្ធិប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្រុងឡាអេ។

តាមការឲ្យដឹង លេខាធិការនៃតុលាការក្រុងឡាអេ បានទទួលពាក្យបណ្តឹងហើយ ហើយក៏បានប្រកាសទទួលស្គាល់យុត្តាធិការខ្លួនដែរ។ បន្ទាប់មកពីទៀត គឺគេនឹងបើកសវនាកា ដែលតាមការឲ្យដឹង នឹងមានរយៈពេល៣ថ្ងៃ។ ថ្ងៃទីមួយ អង្គចៅក្រម និងស្តាប់អំណះអំណាង របស់កាតា ដែលជាភាគីដើមបណ្តឹង។ ថ្ងៃទី២ គេនឹងស្តាប់ការឆ្លើយតប របស់អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ដែលជាភាគីចុង​ចោទ។ ហើយថ្ងៃទី៣ ចុងក្រោយ គឺគេនឹងរៀបចំឲ្យមានការតទល់​អំណះអំណាង​​គ្នា រវាងភាគីទាំង២ នៅមុខអង្គចៅក្រម។

តែយ៉ាងណាក៏ដោយ ដូចយើងធ្លាប់ដឹងហើយ ថាតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្រុងឡាអេនេះ មានអំណាចត្រឹមតែចេញសេចក្តីសម្រេចសាលក្រ ប្រកាសថាខាងណាឈ្នះ តែប៉ុណ្ណោះ តែពុំមានសិទ្ធិអំណាច ឬលទ្ធភាពអ្វី ក្នុងការអនុវត្តសាលក្រមខ្លួនទេ។ ដូច្នេះ បើសិនជាកាតាឈ្នះ ក៏បានត្រឹមតែឈ្នះ​ជានិម្មិតរូបទេ ការពិតជាក់ស្តែង អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម អាចនឹងមិនគោរពការកំណត់របស់សាលក្រមឡើយ។

វិធានាខុសច្បាប់ ធ្វើទៅលើកាតា

បើនិយាយពីវិធានាការទាំងនោះ គឺយើងត្រូវតែត្រលប់ទៅនិយាយអំពី វិបត្តិជម្លោះ ដែលនៅរ៉ាំរ៉ៃមួយឆ្នាំមកហើយ រវាងកាតា ជាមួយនឹងប្រទេសបួនក្បែរខាង គឺអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម បារ៉ែន និងអេហ្ស៊ីប។ ប្រទេសទាំង៤នេះ បាន សម្រេចបិទព្រំដែន ទាំងផ្លូវទឹក ផ្លូវគោក និងផ្លូវអាកាសជាមួយកាតា ដើម្បីដាក់សំពាធ ឲ្យកាតាធ្វើតាមខ្លួន។ ចាប់តាំងពីមានវិបតិ្តឈ្លោះគ្នាមក ប្រទេសទាំង៤ បានព្រួតគ្នា ហាមឃាត់មិនឲ្យប្រជាជនកាតា ចេញចូលទឹកដីប្រទេសគេទេ។ មិនថា អ្នកធ្វើការ អ្នករកស៊ី ឬសិស្សនិស្សិតកាតា គឺត្រូវគេបណ្តេញចេញទាំងអស់។

បញ្ហាចោទធំបំផុតនោះ គឺគ្រួសារ អេមៀរ៉ាត់ ដែលមានប្តី ឬប្រពន្ធ ដែលមានសញ្ជាតិកាតា។ អ្នកខ្លះដែលនៅក្រៅអេមៀរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ក្នុងពេលផ្ទុះវិបត្តិនេះ ត្រូវគេហាមឃាត់ មិនឲ្យត្រលប់ទៅជួបក្រុមគ្រួសារវិញទេ។​ អ្នកខ្លះទៀត បានបង្ខំចិត្តសំងំរស់នៅ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម បន្តទៀត។ ប៉ុន្តែបញ្ហាចោទគឺនៅពេលដែលលិខិតឆ្លងដែនផុតកំណត់ គឺប្រជាជនកាតាទាំងនោះ ត្រូវតែបង្ខំចិត្តចាកចេញ ដើម្បីទៅធ្វើលិខិតឆ្លងដែនថ្មី មិនអញ្ចឹងទេ ពួកគេនឹងក្លាយជាមនុស្សគ្មានសញ្ញតិ គ្មានលិខិតស្នាមលើដីអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ហើយអាចប្រឈមមុខនឹងការចាប់ចង។

ប្រជាជនកាតា ដែលបង្ខំចិត្តរស់នៅអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ដោយសារតែចង់ជួបជុំគ្រួសារ គឺពួកគេ ត្រូវអាជ្ញាធរប្រទេសនេះ ដកហូតសិទ្ធិជាមូលដ្ឋាន ដូចជាមិនឲ្យចូលទៅសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ ដកហូតទ្រព្យសម្បត្តិ មិនឲ្យចុះឈ្មោះចូលរៀន ឬមិនឲ្យមានសិទ្ធិប្តឹងផ្តល់ជាដើម។ គឺវិធានាការទាំងអស់នេះហើយ ដែលកាតា ចាត់ទុកថា ជាវិធានារើសអើងប្រកាន់ពូជសាសន៍ និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស មកលើប្រជាជនកាតា។

ជាមួយគ្នានេះដែរ កាតា ក៏បានចោទទៅអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ដែរ ថាបានបិទការិយាល័យទូរទស្សន៍ al-Jazeera របស់ខ្លួន ហើយថែមទាំងបាន បិទផ្ទប់ការផ្សាយរបស់ទូរទស្សន៍កាតា ប៉ុស្តិ័ផ្សេងៗទៀត នៅអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ទៀតផង។

ប្តឹងតែអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម តែម្នាក់

កាតាប្តឹងតែទៅលើអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម មួយទេ ព្រោះថាធាតុពិតជាក់ស្តែង អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម បានដាក់វិធានការពិន័យ​ មកលើកាតាច្រើនជាងគេ។ ​បើតាមការវិភាគរបស់លោក stéphane Lacroix សាស្ត្រាចារ្យ នៅសាលាវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយទីក្រុងប៉ារីស បានលើកឡើងថា ប្រទេសដែលនៅពីក្រោយ និងជំរុញឲ្យដាក់សំពាធលើកាតា ខ្លាំងជាងគេបង្អស់ គឺអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម នេះតែម្តង។

អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ភ័យខ្លាចបំផុត ពីក្រុមភាតរៈអ៊ីស្លាម ដែលជាក្រុមនយោបាយមនោគមវិជ្ជាអ៊ីស្លាម បែបផ្តាច់ការ ហើយដែលបានឡើងកំលាំងខ្លាំង ក្នុងអំឡុងពេលបដិវដ្តតំបន់អារ៉ាប់។ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ខ្លាចឥទ្ធិពលពួកនេះ ជ្រាប់ចូលមកក្នុងតំបន់ឈូងសមុទ្រពែក្សទាំងមូល។ ហើយអ្វីដែលអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួមចោទ ទៅលើកាតា គឺកាតាបានលួចលាក់ ជួយគាំទ្រ និងជួយផ្សាយឃោសនា ឥទ្ធិពលរបស់ក្រុមភាតរៈអ៊ីស្លាមនេះ តាមរយៈការផ្សាយរបស់ទូរទស្សន៍ al-Jazeera។

ម្យ៉ាងវិញទៀត ក្នុងចំណោមប្រទេសក្នុងតំបន់នេះ មានតែកាតាទេ ដែលមានគំរូសេដ្ឋកិច្ច លូតលាល់ និងមានឥទ្ធិពលខ្លាំង លើឆាកអន្តរជាតិ។ កាតា ចេះប្រើប្រាស់លុយ ដាក់វិនិយោគដែលនាំចំណេញ និងជាវិនិយោគយុទ្ធសាស្ត្រទៀតផង។ ដូច្នេះវាអាចបង្កជាការច្រណែនក៏ថាបានដែរ ពីសំណាក់ អេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម។ ចំណែក អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតវិញ ងប់ងល់តែរឿងមួយគត់ គឺរឿងអ៊ីរ៉ង់។

ការសម្រេចចិត្តប្តឹងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម តែម្នាក់នាពេលនេះ គឺអាចជាយុទ្ធសាស្ត្រ ច្បិចយកប្រទេសតែមួយ មកឲ្យទទួលខុស ក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង៤។ កាតាដឹងថា សេចក្តីសម្រេចតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ មានតម្លៃត្រឹមជានិម្មិតរូបប៉ុណ្ណោះ។ ប្តឹងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម ឲ្យខ្មាសគេ មានន័យថាគឺសម្ព័ន្ធនៃប្រទេសទាំង៤ ដែលព្រួតគ្នាធ្វើបាបកាតា ក៏ត្រូវអាម៉ាសដែរ។

កាតាមិនចុះញ៉ម មិនឱនក្បាល

វិបត្តិជំលោះរវាងប្រទេសមហាសេដ្ឋីប្រេងនេះ គឺបានអូសបន្លាយមួយឆ្នាំមកហើយ ដោយគ្មានពន្លឺដោះស្រាយចេញទាល់តែសោះ។ កាតាមិនត្រឹមតែមិនចុះញ៉មទេ តែថែមទាំងបានដាក់ពាក្យប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិថែមទៀតនាពេលនេះ។ បើពិនិត្យមកដល់ដំណាក់កាលនេះ យើងឃើញថា ពន្លឺនៃការ​វិលត្រលប់ ទៅត្រូវរ៉ូវគ្នាវិញ គឺថាមិនងាយមាននោះទេ។ ប្រទេសទាំង៤នេះ បានដាក់​កំហិត ១៣ចំណុច ឲ្យកាតាធ្វើតាម។ តែកាតាមិនព្រមធ្វើតាម។ កាតាចាត់ទុកថា ការដាក់កំហិតទាំងនោះ គឺជាការបំពានសិទ្ធិអធិបតេយ្យភាពរបស់កាតា ព្រោះគេចង់គូសបន្ទាត់នយោបាយការបរទេស របស់កាតា។ មួយឆ្នាំមកនេះ យើងសង្កេតឃើញថា កាតា បានធ្វើគ្រប់យ៉ាង ដើម្បីគេចចេញពីទណ្ឌកម្ម ពីការដាក់សំពាធ របស់ប្រទេស៤នេះ។

អ្នកវិភាគជាច្រើនលើកឡើងថា កាតា ឆ្លាតណាស់។ ១ឆ្នាំមកនេះ អ្នកដែលកំពុងតែខាត គឺប្រទេសទាំង៤នេះ ឯណោះទេ។ វាបានធ្វើឲ្យកាតា ផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុង។ អំណេះតទៅ ថ្នាក់ដឹកនាំកាតា បានដាក់ចុះនូវគោលនយោបាយមួយ គឺឯករាជ្យភាពគ្រប់វិស័យ។ ផលិតផលចំណីអាហារ និងទំនិញប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃ ពីមុនដែលនាំចូលទាំងស្រុង ពី អេហ្ស៊ីប ពីអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម គឺលែងមានទៀតហើយ។

ទីមួយកាតា បានប្រាក់ដំកល់ច្រើន គេបានចំណាយប្រាក់ វិនិយោគក្នុងវិស័យកសិកម្មភា្លមៗ។ មួយទៀត កាតា មានតួកគី ហើយក៏អាចមានអ៊ីរ៉ង់ជាមិត្ត។ ផលិតផលតួកគី និងផលិតផលអ៊ីរ៉ង់ បានមកជំនួស ផលិតផលរបស់អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និងអេមីរ៉ាតអារ៉ាប់រួម រួចទៅហើយ។ ចំណែកវិស័យហិរញ្ញវត្ថុវិញ លុយវិនិយោគកាតាមាននៅគ្រប់ទីកន្លែង។ ដូច្នេះ កាតាពេលនេះ នៅតែងើបមុខពើងទ្រូងដើរទៅមុខ មិនចុះចាញ់ការសំឡុតរបស់អ្នកជិតខាងខ្លួនទេ៕

ពិពណ៌កសិកម្ម៖ លោក​ម៉ាក្រុង​ចង់​ឲ្យ​រួមគ្នា​រក​គំនិត​ថ្មីៗ ដើម្បី​គោលនយោបាយ​កសិកម្ម​អឺរ៉ុប

គណៈប្រតិភូ​អាមេរិក​ និង​ចិន​ជួប​ចរចា​គ្នា​ជាថ្មី​មុន​ថ្ងៃ​ផុតកំណត់​នៃ​ការ​ដំឡើងពន្ធ​

រវាងឥណ្ឌា និង​ប៉ាគីស្ថាន អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ព្យាយាម​នៅ​កណ្តាល​ទាំង​លំបាក

វ៉េណេស៊ុយអេឡា៖​ជំនួយមនុស្សធម៌​កំពុង​ក្លាយ​ជា​អាវុធការទូត​រវាង​ក្រុម​គាំទ្រ​លោកម៉ាឌូរ៉ូ និង​ក្រុម​គាំទ្រ​លោកហ្កាយដូ

លោកត្រាំ បង្ខំ​អឺរ៉ុប​ឱ្យ​ទទួល​យក​ពលរដ្ឋ​​ជីហាត​នៅស៊ីរី​ត្រលប់​ចូល​ស្រុក​វិញ

អឺរ៉ុប៖​ក្រុមហ៊ុន​ផលិត​យន្តហោះអ៊ែរប៊ូស (Airbus) ប្រកាស​បញ្ឈប់​កម្មវិធី​ផលិត​យន្តហោះ​ធុន A៣៨០

ថៃ៖​គណបក្សរ៉ាក់សាឆាត​ដែល​ស្និទ្ធនឹង​​លោកថាក់ស៊ីន​កំពុង​ប្រឈម​នឹង​ការ​រំលាយ​ពី​តុលាការធម្មនុញ្ញ?

អេស្ប៉ាញ​បើក​សវនាការ​កាត់ទោស​មេដឹកនាំ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​តំបន់​កាតាឡូញ៉ា

មេ​ដឹកនាំ​​សឹកថៃ​​ ថា​​គម្រោង​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​សាជាថ្មី​ជា​ "ព័ត៌មាន​មិនពិត​"

កូរ៉េ​ខាងត្បូង​​ព្រម​ដំឡើង​ចំណាយ ដើម្បី​​ទ្រទ្រង់​​វត្តមាន​​កងទ័ព​​អាមេរិក លើ​ទឹកដីខ្លួន

ថៃ៖ មិនបាន​មួយថ្ងៃ​ផង ម្ចាស់ក្សត្រី​អ៊ុប៊ុនរ៉ាត់ ដក​​បេក្ខភាព​ឈរឈ្មោះ​ជា​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​វិញ​

បេក្ខនារី​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​របស់​ព្រះអង្គម្ចាស់ក្សត្រី​អ៊ុបុនរ៉ាត់​កំពុង​ធ្វើ​ឲ្យ​រញ្ជួយ​នយោបាយ​ថៃ?

លោកដូណាល់ ត្រាំ ប្រកាសថា​នឹង​ជួប​លោក គីម ជុងអ៊ុន ជា​លើកទី២​នៅ​វៀតណាម

អាមេរិក៖​លោកត្រាំ​ថ្លែង​សុន្ទរកថា​ប្រចាំឆ្នាំ​ទៅ​កាន់​ប្រជាជាតិ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ប្រទាញប្រទង់​រឿង​សង់ជញ្ជាំង​ជាមួយ​ម៉ិចស៊ិក

ហ្វេសប៊ុក​អាយុ​បាន​១៥ឆ្នាំ រង​​ការរិះគន់​​កាន់​​តែច្រើន ប្រមូល​​ចំណូល​​បាន​​កាន់តែ​​ខ្ពស់

សង្រ្គាមពាណិជ្ជកម្ម៖​តើ​ចិន​កំពុង​រួសរាន់​បញ្ចប់​ច្បាប់ថ្មី​ស្តីពី​វិនិយោគបរទេស​ដើម្បី​បំពេញចិត្ត​សហរដ្ឋអាមេរិក​ឬ?

ព្រឹត្តិការណ៍​សំខាន់ៗបី​ បង្កើន​ភាពតានតឹងនៅវ៉េណេស៊ុយអេឡា

អឺរ៉ុបខំរកវីធី​ ​​បន្តធ្វើ​ជំនួញ​ជាមួយ​អ៊ីរ៉ង់ ហើយ​គេច​ពី​ទណ្ឌកម្ម​​របស់​​អាមេរិក

គ្រោះ​ត្រជាក់​ខ្លាំង​ខុស​ប្រក្រតី​នៅ​អាមេរិក ជា​ផលវិបាក​នៃ​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ ?

វ៉េណេស៊ុយអេឡា៖​លោក​ម៉ាឌូរ៉ូ​ថយក្រោយ​មួយ​ជំហាន តែ​លោក​ហ្កាយដូ​បោះជំហាន​ទៅ​មុខ​កាន់​តែ​លឿន