rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

របាយការណ៍​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​កែប្រែច្បាប់​ដើម្បី​ប្រគល់​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក​ដល់​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើម

ដោយ ឈាង បុប្ផា

តើ​បារាំង​នឹង​ប្រគល់​វត្ថុបុរាណ​ទៅ​ឲ្យ​បណ្តា​ប្រទេស​នៅ​អាហ្វ្រិក​វិញ? នៅ​ថ្ងៃ​សុក្រ​នេះ ប្រធានាធិបតី បារាំង លោក​អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង ត្រូវ​ទទួល​អាន​របាយការណ៍​មួយ ដែល​និយាយ​ពី​ការប្រគល់​វត្ថុបុរាណ ទៅ​ឲ្យ​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើម នៅ​អាហ្វ្រិក​វិញ។ វត្ថុបុរាណ ដែល​បាន​ឃ្លាតចាក ចេញ ពី​ទឹកដី​អាហ្វ្រិក ក្នុង​សម័យ​អាណានិគមនិយម​បារាំង ហើយ​ដែល​សព្វថ្ងៃ​ជាសម្បត្តិរដ្ឋ នៅ​តាម​សារមន្ទីរ​បារាំង។

ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក​អេម៉ានុយអែល ម៉ាក្រុង ត្រូវ​ទទួល​អាន​របាយការណ៍​ដ៏ចម្រូងចម្រាស​មួយ ដែល​នៅក្នុង​នោះ អ្នកជំនាញ បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​បារាំង​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើមវិញ នៅ​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក ដែល​បាន​មក​ដោយ​ខុសច្បាប់ តាំង​ពី​សម័យអាណានិគម។

របាយការណ៍​ដែល​មាន​កម្រាស​ច្រើន​ជាង ២០០​ទំព័រ ជាការប៉ង​ចង់បាន របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី បារាំង លោក​អេម៉ានុយអែល​ម៉ាក្រុង។ លោក​ម៉ាក្រុង​បាន​ដាក់​ភារកិច្ច​ឲ្យ​អ្នកជំនាញ​២នាក់ ដែល​ម្នាក់​ជា​ប្រវត្តិវិទូ​បារាំង និង​ម្នាក់ទៀត ជា​អ្នកនិពន្ធ​ជាតិ​សេណេហ្កាល់ ឲ្យ​សរសេរ​របាយការណ៍ មួយ ស្តីពី​វត្ថុបុរាណ អាហ្វ្រិក ដែល​មាន​នៅក្នុង​ទឹកដី បារាំង។ នៅក្នុង​ទស្សនកិច្ច​ផ្លូវរដ្ឋ​ទៅ​ប្រទេស​បួគីណា​ហ្វាសូ នៅ​ខែ​កញ្ញា ២០១៧ លោក​ប្រធានាធិបតី បារាំង បាន​ប្រកាស​ក្តែងៗ​ថា នៅក្នុង​រយៈពេល ៥​ឆ្នាំ លោក​នឹង​រៀបចំ​ឲ្យ​មាន​ការប្រគល់ ជា​បណ្តោះអាសន្ន ឬ​ជា​ស្ថាពរ​តែម្តង វត្ថុបុរាណ ដែល​ជា​បេតិកភណ្ឌ​របស់​អាហ្វ្រិក ទៅ​ឲ្យ​ប្រទេស​ម្ចាស់​ដើម​វិញ។ លោក​ម៉ាក្រុង​ទទួល​ស្គាល់​ថា វា​មិន​ធម្មតា​ទេ ដែល​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក បាត់មុខ សឹង​ទាំងស្រុង នៅលើ​ទឹកដី អាហ្វ្រិកនោះ។

សារមន្ទីរ​Quai Branly មាន​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក​ច្រើន​ជាងគេ

នៅក្នុង​របាយការណ៍ ដែល​បាន​ធ្លាក់​ដល់​ដៃ​របស់​អ្នកកាសែត នៅមុន​ប្រធានាធិបតី​បារាំង បាន​ទទួល​អាន​ជាផ្លូវការ​ទៅទៀតនោះ អ្នកជំនាញ​បាន​វាយតម្លៃ​ថា ពី​៨៥%​ទៅ ៩០%នៃ​បេតិកភណ្ឌ​អាហ្វ្រិក ស្ថិតនៅ​ក្រៅ​ទ្វីបអាហ្វ្រិក។ វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក រាប់សែន​វត្ថុបុរាណ​ត្រូវ​បាន​ដឹក​យក​ចេញ​ពី​ទឹកដី​អាហ្វ្រិក ពី​សម័យ​អាណានិគម ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ ១៨៨៥ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៦០។ នៅ​បារាំង គេ​រក​ឃើញ​មាន​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក ជាង ៩ម៉ឺន​វត្ថុបុរាណ ដែល​កំពុង​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​ដៃ​គ្រប់គ្រង​របស់​សារមន្ទី​រដ្ឋ​បារាំង។ ជាក់ស្តែង គ្រាន់តែ​នៅក្នុង​សារមន្ទីរ​Quai Branly តែ​មួយ នៅទីក្រុង​ប៉ារីស មាន​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក​ដល់ទៅ ៧ម៉ឺន ចំណែក ២ម៉ឺន​ផ្សេងទៀត បាន​ក្លាយ​សម្បត្តិ​របស់​សារមន្ទីរ រដ្ឋ នៅ​តាម​ខេត្ត​ផ្សេងទៀត​របស់​បារាំង។

តាម​អ្នកជំនាញ វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក​ភាគច្រើន ដែលមាន​នៅ​តាម​សារមន្ទីរ​បារាំង គឺ​ជា​វត្ថុបុរាណ ដែល​បារាំង​បាន​ដឹកជញ្ជូន យក មក ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម។ នៅ​សារមន្ទីរ Quai Branly នៅ​កណ្តាល​ក្រុង​ប៉ារីស​ ដែល​ជា​សារមន្ទីរ​ផ្តោតពិសេស​ទៅលើ​វប្បធម៌ អាហ្វ្រិក វត្ថុបុរាណ​ភាគច្រើន មាន​ប្រភព​មក​ពី ប្រទេស​ឆាត (៩ពាន់) បន្ទាប់​គឺ​កាមេរូន ម៉ាដាហ្កាស្កា ម៉ាលី កូដឌីវ័រ បេណាំង ហ្កាបុង ឬ​កុងហ្គោ​ជាដើម។

ក្រៅតែ​ពី​រាប់​រកឃើញ​ចំនួន​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក ក្នុង​ទឹកដី​បារាំង អ្នកជំនាញ បាន​កំណត់​ផងដែរ ប្រភេទ​វត្ថុ​បុរាណ ដែល​រដ្ឋបារាំង​គួរ​ប្រគល់​ជូន​ឲ្យ​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើម នៅ អាហ្វ្រិកវិញ។ ទី១ គឺ​វត្ថុបុរាណ ដែល​បារាំង​បាន​រឹបអូស​យកមកបាន ដោយសារ​ការធ្វើ​សង្រ្គាម។ ទី២ គឺ​ប្រភេទ​វត្ថុបុរាណ​ដែល​បាន​ទាហាន រដ្ឋបាល ឬ​គ្រួសារ​បារាំង​លួច​នាំយកមក ក្នុង​សម័យ​អាណានិគម។ ទី៣ គឺ​វត្ថុបុរាណ ដែល​ជនជាតិ​បារាំង បាន​ទៅដឹក​យកមក ឬ​ទិញ​ក្នុង​តម្លៃ​ថោក នៅក្នុង​បេសកកម្ម​សិក្សា​សា្រវជ្រាវ របស់ពួកគេ នៅ​សតវត្សរ៍ ទី​២០ ហើយ​និងទី៤ គឺ​វត្ថុបុរាណ ដែល​បាន​មក​ដោយ​ខុសច្បាប់ ទៅតាម​ការជួញដូរ​វត្ថុបុរាណ នៅ​ក្រោយ​សម័យឯករាជ្យ​របស់​បណ្តាប្រទេស នៅអាហ្វ្រិក។

អ្នកជំនាញ​ស្នើ​ឲ្យ​កែប្រែ​ច្បាប់​ស្តីពី​បេតិកភណ្ឌបារាំង

ច្បាប់​បារាំង​សព្វថ្ងៃ​ហាម​មិន​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង ប្រគល់​វត្ថុបុរាណ ទៅឲ្យ​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើម ដែល​ដាក់​ពាក្យ​ទាមទារ​សុំ​យក​វត្ថុបុរាណ ដែល​បារាំង​បានមក នៅក្នុង​សម័យអាណានិគម​នោះទេ។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់​អ្នកជំនាញ ម្ចាស់របាយការណ៍​ខាងលើ ដើម្បី អាច​ប្រគល់​វត្ថុបុរាណ ត្រលប់​ទៅ​ម្ចាស់ដើម​វិញ ដោយ​សន្តិភាព រដ្ឋាភិបាល​បារាំង ត្រូវ​តែ​កែប្រែច្បាប់​ខាងលើនេះ។ រហូតមកដល់​ពេលនេះ គេនៅមិនទាន់​ដឹងច្បាស់ថា តើ​វត្ថុបុរាណ​ចំនួន​ប៉ុន្មានទេ​ដែល​រដ្ឋបារាំង ត្រូវ​ប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​ម្ចាស់​ដើមវិញ។ ប៉ុន្តែ បើសិន​រដ្ឋបារាំង ព្រមធ្វើ​តាម​អ្នកជំនាញ ដែល​បាន​ស្នើ​ឲ្យ​មាន​ការប្រគល់​ទៅ​ឲ្យ​ម្ចាស់​ដើមវិញ នូវ​វត្ថុបុរាណ​ទាំងឡាយណា ដែល​បាន​មក​ ដោយ​ការលួច ឬ​យក​មក​ដោយ​គ្មាន​ការសុំ​អនុញ្ញាត​ត្រឹមត្រូវ​ពី ម្ចាស់​ដើម នោះ គឺ​វត្ថុបុរាណអាហ្វ្រិក រាប់ម៉ឺន ដែល​បារាំង ត្រូវ​ប្រគល់​ទៅ​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើមវិញ។ មួយវិញទៀត បើសិន លោក​ប្រធានាធិបតី ម៉ាក្រុង​យល់ព្រម​ធ្វើតាម​មែន វា​គឺការចាប់ផ្តើម​នៃ​ការធ្វើ​បដិវត្ត​ក្នុង​ពិភព​វប្បធម៌ ហើយ​វា​នឹង​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​ទៅលើ​ប្រទេសម្ចាស់​អាណានិគម​ផ្សេង​ទៀត​ដូចជា​អង់គ្លេស បែលហ្សិក អាល្លឺម៉ង់​ឬ​ហូឡង់​ជាដើម។

នៅពេល​ដែល​បណ្តាប្រទេស​អាហ្វ្រិក​អាច​រីករាយ​នឹង​លទ្ធផល​នៃ​របាយការណ៍​របស់​អ្នកជំនាញ ប៉ុន្តែ គឺ រដ្ឋបារាំង ពោល​គឺ​សារមន្ទីរជាតិ​បារាំង តែម្តង ដូចជា​Quai Branly តែម្តង ដែល​ត្រូវ បោសអស់ពីឃ្លាំង ឬត្រូវ​បិទទ្វារ​តែម្តង ដោយសារ​តែ​លែងមាន​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក​ដាក់តាំង តទៅទៀត បើសិន​ជា​រដ្ឋបារាំង​ត្រូវ​ប្រគល់​វត្ថុបុរាណ​ទៅ​ឲ្យ​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើម​មែនវិញនោះ។ ប៉ុន្តែ នៅពេល​ដែល​សារមន្ទីរបារាំង ជួប​វិបត្តិ​គ្មាន​វត្ថុបុរាណ អាហ្វ្រិក​ជា​សម្បត្តិផ្ទាល់ខ្លួន​ទៀតនោះ ផ្ទុយទៅវិញ គឺ​មុខមាត់ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ ដែល​រដ្ឋបារាំង​បានមក​វិញ ក្នុង​នាម​ជា​ប្រទេស​ដែល​ចេះ​ទទួល​ខុសត្រូវ សុខចិត្ត​យល់ព្រម​ប្រគល់​វត្ថុបុរាណ ដែល​បាន​មក​ដោយ​ការលួច ឬ​ដោយ​គ្មាន​ការយល់ព្រម ទៅ​ឲ្យ​ប្រទេស​ម្ចាស់ដើម​វិញ។

កម្ពុជា​អាច​មាន​សង្ឃឹម​នឹង​ទទួល​វត្ថុបុរាណ​របស់ខ្លួនវិញ?

របាយការណ៍​និយាយ​ច្រើន​ពី​វត្ថុបុរាណ​អាហ្វ្រិក ព្រោះ​កន្លងមក មាន​ប្រទេស​នៅអាហ្រ្វិក​ច្រើន ដូចជា​បេណាំង សេណេហ្កាល់ ឬ នីហ្សេរីយ៉ា​ជាដើម បាន​ដាក់​តវ៉ា ទៅ​រដ្ឋបារាំង​ដើម្បី​សុំ​យក​វត្ថុបុរាណ​របស់ពួកគេ​ទៅវិញ។ ក្នុង​ករណី​វត្ថុបុរាណ​ខ្មែរ ដែល​ត្រូវ​បាន​នាំយក​មក​បារាំង តាំង​ពី​សម័យ​អាណានិគម វិញ បើសិន​ច្បាប់ត្រូវបាន​កែប្រែ​ទៅ​តាម​ការស្នើចង់​បាន​របស់​ម្ចាស់​របាយការណ៍ មែន នោះ វា​នឹង​អាច​បើក​លទ្ធភាព​ច្រើន​ឲ្យ​ប្រទេស​ខ្មែរ ​បាន​វត្ថុបុរាណ​របស់​ខ្លួន​មក​វិញ ដែរ ជា​ពិសេស​ចំពោះ​វត្ថុ​បុរាណ​ណា​ដែល​បាន​មក​ដោយ ខុស​ច្បាប់ នៅក្នុង​សម័យ​ដែល​បារាំង​ធ្វើ​អាណានិគម​ទៅលើ​ប្រទេស​កម្ពុជា៕

សង់ជញ្ជាំងព្រំដែន៖ តើ​លោកដូណាល់ ត្រាំ កំពុង​ទ័ល​គំនិត?

ជំនួប​លើកទី២​រវាង​លោកត្រាំ​និង​លោក​គីម ជុងអ៊ុន​ គ្រោងធ្វើនា​​ចុងខែកុម្ភៈ​

បារាំង​ចាប់​បង្ហាញ​ចង្កូម សម្រាប់​សង្រ្គាម​អ៊ីនធ័រនែត

តើ​ភេរវកម្មអត្តឃាត​សម្លាប់​ទាហានអាមេរិក​នៅ​ស៊ីរី​​អាច​ធ្វើ​ឲ្យ​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​ប្តូរ​ជំហរ​វិញ​ដែរ​ឬ​ទេ?

សភា​អង់គ្លេស​ច្រានចោល​កិច្ចព្រមព្រៀង​ជាមួយ​អឺរ៉ុប តើ​Brexit នឹង​ក្លាយ​ទៅ​ជា​យ៉ាងណា ?

បារាំង៖​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​លោក​​ម៉ាក្រុង​យល់ព្រម​រៀបចំ « វេទិកាតស៊ូមតិជាតិ » ពេល​នេះ?

លោក ត្រាំ ភ្ជាប់​លក្ខខណ្ឌ​នៃ​ការ​ដកកងទ័ព​អាមេរិក​ចេញ​ពី​ស៊ីរី ទៅ​នឹង​សន្តិសុខ​យុទ្ធជនគួដ ?

អាមេរិក៖​លោកដូណាល់ ត្រាំ​បញ្ចេញ​ប្រតិកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង FBI ពិសេស​លោក James Comey

បារាំង​ចោទ​ប្រកាន់​ជាផ្លូវការ​ប្រធាន​គណៈកម្មការ​អូឡាំពិក​ជប៉ុន​ពី​បទ​ពុករលួយ

លោកដូណាល់ ត្រាំ គំរាម​ប្រកាស​អាសន្នជាតិ​ដើម្បី​យកលុយ​សង់ជញ្ជាំង​នៅព្រំដែន

កាសែតចិន៖ លោកស៊ី ជីនពីង​គាំទ្រ​ជំហរ​របស់​កូរ៉េខាងជើង

អ.ស.ប​ ស្នើឲ្យ​អូស្ត្រាលី​ទទួលយក​នារីអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ដែល​កំពុង​ស្វែងរក​សិទ្ធិជ្រកកោន​

នៅ​មុខ​តុលាការ​ជប៉ុន លោក​ការឡូស ហ្គោន​ច្រាន​ចោល​រាល់​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ទាំង​អស់

នាវា​យោធា​អាមេរិកទៅ​សមុទ្ទ​ចិន​ខាងត្បូង ចំ​ពេលប៉េកាំង​និង​វ៉ាស៊ីនតោន​​បើក​កិច្ចចរចាពាណិជ្ជកម្ម

បារាំង៖ បាតុកម្ម​របស់​ចលនាអាវកាក់លឿង​អូសបន្លាយ​ដល់​ឆ្នាំ ២០១៩

អ្វីទៅ​ជា​ដើមចម​នៃ​ការ​ងើប​បះបោរ​របស់​ក្រុមឧទ្ទាម​អ្នកកាន់​ព្រះពុទ្ធសាសនា​នៅ​ភូមា?

ក្រុមហ៊ុន​ទូរសព្ទ​ Apple និង​ Huawei រងផលប៉ះពាល់​ខ្លាំង​ដោយ​សារ​តែ​​សង្គ្រាម​ពាណិជ្ជកម្ម​

លោក​ដូណាល់​ត្រាំ ថា“Shutdown”នឹង​បន្តទៀត ដរាបណា​សភា​មិនព្រមផ្តល់​​​ថវិកា​​ធ្វើ​​ជញ្ជាំង​​​ព្រំដែន

ចិន-តៃវ៉ាន់​៖ ចិន​គំរាម​វាយ​ប្រហារ​តៃវ៉ាន់​​ បើតៃវ៉ាន់​ហ៊ាន​ប្រកាស​ឯក​រាជ្យ

អាមេរិក-កូរ៉េខាងជើង៖​លោកគីម ជុងអ៊ុន​បាន​ត្រៀម​ខ្លួន​ជួប​លោក​ដូណាល់ ត្រាំជា​ថ្មី តែ​បាន​ព្រមាន និង​ដាក់​លក្ខខណ្ឌ