rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

លោកស្រី​មីសែល បាឈើឡេ ពី​ប្រធានាធិបតី​ឈីលី​ក្លាយ​ជា​ឧត្តមស្នងការ​របស់ អ.ស.ប. ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិមនុស្ស

ដោយ គួច គន្ធារ៉ា

នៅ​ថ្ងៃ​ចន្ទ ទី១០ កញ្ញា លោកស្រី​មីសែល បាឈើឡេ (Michelle Bachelet)បាន​ចូល​កាន់​តំណែង​ជា​ឧត្តមស្នងការ​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិមនុស្ស​ជំនួស​កន្លែង​លោក​ហ្សេដ រ៉ាដ អាល់ ហ៊ូសេន។ មាន​អាយុ ៦៦ឆ្នាំ និង​ជា​ជនជាតិ​ឈីលី លោកស្រី​មីសែល បាឈើឡេ​ជា​ឥស្សរជន​នយោបាយ​ជើងចាស់​ដែល​បាន​កាន់​តំណែង​ប្រធានាធិបតី​ឈីលី​ចំនួន ២អាណត្តិ​រយៈពេល ៨ឆ្នាំ។ តើ​លោកស្រី​មីសែល បាឈើឡេ​ជា​នរណា និង​មាន​ដំណើរ​ជីវិត​យ៉ាង​ម៉េច​ខ្លះ?។

កើត​ថ្ងៃទី២៩ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥១ ក្នុង​ទីក្រុង​សង់ជេហ្គោ និង​មាន​ឳពុក​ជា​អ្នក​បើក​យន្តហោះចម្បាំង លោកស្រី​មីសែល បាឈើឡេ​ត្រូវ​បាន​ពលរដ្ឋ​ឈីលី​នាំ​គ្នា​ហៅ​យ៉ាង​សាមញ្ញ​ថា មីសែល។ ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧០ លោកស្រី​មីសែល​បាន​ចូលរៀន​សាលាពេទ្យ និង​ចូល​ជា​សមាជិក​ក្នុង​ក្រុម​យុវជន​សង្គមនិយម។ ថ្ងៃទី១១ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៧៣ ឈីលី​បាន​ស្គាល់​ទំព័រសករាជ​នយោបាយ​ថ្មី​ជាមួយ​នឹង​រដ្ឋប្រហារ​យោធា​ទម្លាក់​លោក​ប្រធានាធិបតី​សាលវ៉ាដរ អាឡេនដេ​ពី​សំណាក់​ឧត្តមសេនីយ​អូហ្គូស្តូ ពីណូឆេ។ នៅ​ពេល​នោះ ឳពុក​របស់​លោកស្រី​មីសែល គឺ​លោក​អាល់ប៊ែរតូ បាឈើឡេ​ដែល​ត្រូវ​បាន​លោក​អាឡេនដេ​ឡើង​ឋានៈ​ជា​ឧត្តមសេនីយ​ទ័ពអាកាស​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ពី​បទ​ក្បត់ជាតិ។

តែ​ដោយ​មិន​អាច​ទ្រាំទ្រ​នឹង​ទណ្ឌកម្ម​ធ្ងន់ធ្ងរ​បាន លោក​អាល់ប៊ែរតូ បាឈើឡេ​ក៏​បាន​ទទួល​មរណៈភាព​ក្នុង​គុក​នៅ ៦ខែ​ក្រោយ។ គឺ​មរណៈភាព​របស់​ឳពុក​នៅ​ក្នុង​គុក​នេះ​ឯង​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​លោកស្រី​មីសែល​មិន​អាច​បំភ្លេច​បាន​អស់​មួយ​ជីវិត និង​ចង់​បង្ហាញ​ពី​សមត្ថភាព​ឲ្យ​ដូច​ឳពុក​ជា​ទីស្រឡាញ់ និង​គួរ​ឲ្យ​សរសើរ។ ជា​មួយ​នឹង​ការ​តាំង​ចិត្ត​នេះ លោកស្រី​មីសែល​ក៏​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​នៅ​សាលាពេទ្យ និង​ឆ្លៀត​ជួយ​ក្រុម​មនុស្ស​ដែល​រង​ការ​ធ្វើ​ទុក្ខបុកម្នេញ​ពី​របបសឹក​របស់​ឧត្តមសេនីយ​ពីណូឆេរ។ នៅ​ដើម​ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៥ លោកស្រី​មីសែល​ដែល​ទើប​មាន​អាយុ ២៤ឆ្នាំ និង​ម្តាយ​ត្រូវ​បាន​ក្រុម​ភ្នាក់ងារ​សម្ងាត់​ចាប់​ខ្លួន និង​បញ្ជូន​ទៅ​ឃុំឃាំង​ធ្វើ​ទារុណកម្ម​នៅ​ស្រុក​វីឡា គ្រីម៉ាល់ឌី។

តែ​នៅ​ដំណាច់​ខែ​មករា ឆ្នាំ ១៩៧៥ ដដែល កូន និង​ម្តាយ​ត្រូវ​បាន​ដោះលែង​ឲ្យ​មាន​សេរីភាព និង​បាន​ជម្លៀស​ខ្លួន​ទៅ​រស់​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​អូស្រា្តលី រួច​នៅ​អាល្លឺម៉ង់ខាងកើត​ដែល​លោកស្រី​បាន​បន្ត​ការ​សិក្សា​ជា​បន្ត​ទៀត។ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៩ លោកស្រី​មីសែល​បាន​វិល​ត្រឡប់​ចូល​ប្រទេស​កំណើត​ដែល​លោកស្រី​បាន​ទទួល​សញ្ញាប័ត្រ​ខាង​វះកាត់ ហើយ​ចង់​ចូល​បម្រើការ​ក្នុង​មន្ទីរពេទ្យ​រដ្ឋ តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​បដិសេធ​ដោយ​ហេតុផល​នយោបាយ។ ទីបំផុត និង​ដោយ​ទទួល​បាន​អាហាររូបករណ៍ លោកស្រី​ក៏​បាន​បន្ត​យក​ជំនាញ​ពេទ្យកុមារ និង​បាន​ចូល​បម្រើការ​ឲ្យ​អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល​ដែល​គាំទ្រ​កុមារ​រងគ្រោះ​ដោយ​របប​ផ្តាច់ការ។

បន្ទាប់​ពី​បាន​កាន់កាប់​ប្រទេស​ក្នុង​កណ្តាប់ដៃ​ដែក​អស់​រយៈពេល ១៥ឆ្នាំ ២ខែ និង ២២ថ្ងៃ​មក របប​ផ្តាច់ការ​របស់​ឧត្តមសេនីយ​ពីណូឆេរ​បាន​បិទបញ្ចប់​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩០។ ទំព័រសករាជ​នយោបាយ​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​លោកស្រី​មីសែល​ចូល​ធ្វើ​ការ​រដ្ឋ​ក្នុង​នាម​ជា​គ្រូពេទ្យ។ តែ​ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ លោកស្រី​បាន​ឆ្លៀត​បន្ត​ការ​សិក្សា​ផ្នែក​យុទ្ធសាស្រ្ត​យោធា និង​ផ្នែក​ការពារ​ដែល​លោកស្រី​បាន​ពន្យល់​បក្រសាយ​ថា គ្រាន់​តែ​ចង់​ស្វែង​យល់​ពី​ចក្ខុវិស័យ​យោធា ហេតុផល​នៃ​រដ្ឋប្រហារ និង​មូលហេតុ​នៃ​ការ​ស្លាប់​របស់​ឳពុក​តែ​ប៉ុណ្ណោះ។ តែ​អ្នក​ដែល​បាន​ស្គាល់​ក្រុម​គ្រួសារ​ពិត​របស់​លោកស្រី​មីសែល​ពិត​ជា​មិន​យល់​ស្រប​តាម​ការ​បកស្រាយ​របស់​លោកស្រី​ឡើយ។

បន្តិច​ម្តងៗ ស្រ្តីមេម៉ាយ​កូន ៣ និង​ជា​ជីដូន​រូប​នេះ​បាន​ផ្តើម​រំកិល​ខ្លួន​ចូល​ក្នុង​ឆាក​នយោបាយ​ដោយ​ឆ្លង​ការ​ឆាក​សង្គម​តាម​រយៈ​ការ​ជួយ​លើក​ដំកើង​សិទ្ធិ​របស់​ស្រ្តី។ បន្ទាប់​មក សញ្ញាប័ត្រពេទ្យ និង​ចំណេះដឹង​ផ្នែក​យោធា​បាន​អនុញ្ញាត​ឲ្យ​លោកស្រី​មីសែល​ទទួល​បាន​តំណែង​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​សុខាភិបាល​ពី​ឆ្នាំ ២០០០ ដល់​ឆ្នាំ ២០០២ រួច​បន្ត​ជា​តំណែង​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារជាតិ​ពី​ឆ្នាំ ២០០២ ដល់​ឆ្នាំ ២០០៤។ លោកស្រី​មីសែល​ជា​ស្រ្តី​លើកទី១ ដែល​កាន់​តំណែង​ជា​រដ្ឋមន្រ្តី​ក្រសួង​ការពារជាតិ​នៅ​ក្នុង​ទ្វីប​អាមេរិកឡាទីន។ តែ​មហិច្ឆតា​នយោបាយ​របស់​លោកស្រី​មិន​បាន​បញ្ឈប់​ត្រឹម​តំណែង​រដ្ឋមន្រ្តី​ឯ​ណា។ លោកស្រី​បាន​អង្គុយ​កៅអី​ប្រធានាធិបតី​ចំនួន ២អាណត្តិ អាណត្តិ​ទី១ ពី​ឆ្នាំ ២០០៦ ដល់​ឆ្នាំ ២០១០ និង​អាណត្តិទី២ ពី​ឆ្នាំ ២០១៤ ដល់​ឆ្នាំ ២០១៨។

ក្នុង​អាណត្តិទី១ ក៏​ដូច​ជា​ក្នុង​អាណត្តិទី២ លោកស្រី​មីសែល​ទទួល​បាន​ប្រជាប្រិយភាព​ខ្ពស់ និង​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ខ្លាំង​ពី​ពលរដ្ឋ​ឈីលី​ទូទៅ។ តែ​គេ​មិន​ត្រូវ​ភ្លេច​និយាយ​ទេ​ថា កេរ្តិ៍ឈ្មោះ​ល្បីល្បាញ​របស់​លោកស្រី​មីសែល​មិនមែន​មាន​ក្នុង​រង្វង់​ព្រំដែន​ឈីលី​ឯណា។ លោកស្រី​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ជា​អគ្គលេខាធិការរង​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​សមភាពយេនឌ័រ និងការ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​អំណាច​ដល់​ស្រ្តី​ពី​ឆ្នាំ ២០១០ ដល់​ឆ្នាំ ២០១៣។ ដូច្នេះ​គេ​អាច​និយាយ​បាន​ថា គឺ​បទពិសោធន៍​ក្នុង​ស្រុក និង​នៅ​អង្គការសហប្រជាជាតិ​នេះ​ហើយ​ដែល​លោកស្រី​បាន​ទទួល​តំណែង​ថ្មី​ជា​ឧត្តមស្នងការ​របស់​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិមនុស្ស៕

ហេតុអ្វី​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​ ចង់​ចង​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ទៅវិញ?​

​អ្នក​នយោបាយ​​បារាំង ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​ប្រឆាំង​នឹង​ការរើសអើង​ជាតិ​ជ្វីហ្វ

សេដ្ឋកិច្ច និង​ឥទ្ធិពល​ជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​មួយជុំ​តំបន់អាស៊ី​របស់​រាជទាយាទ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បេន សាលម៉ាន

ការ​ព្យាករណ៍​សេដ្ឋកិច្ច​សាកល​​​សម្រាប់​​​​ឆ្នាំ​​​២០១៩​​

ហេតអ្វី​បានជា​អូស្ត្រាលី​ ខិតខំ​ពង្រឹង​វិស័យ​ការពារជាតិ​ខ្លាំងម្ល៉ោះ​?

តើ​ជំនួប​លើក​ទី២​ រវាង​លោកត្រាំ​ និង​គីម ជុងអ៊ុន​ អាច​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​កូរ៉េ​បានទេ​?

អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតជួយប៉ាគីស្ថាន​ដើម្បី​បំពេញ​កម្មវត្ថុ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ខ្លួនឯង ?

សេដ្ឋវិទូ​បារាំង​ Thomas Piketty ​៖ មូលធន​សតវត្សរ៍​ទី​២១​

តើ​វិបត្តិ​អត្រាកំណើត​ធ្លាក់ចុះ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ គឺជា​កំហុស​របស់​ស្ត្រី​ជប៉ុនមែន​ឬទេ​?

Huawei ៖ ​ជម្រើស​ដ៏ស្មុគស្មាញ​សម្រាប់​អឺរ៉ុប

៤០ឆ្នាំ​ក្រោយ​បដិវត្ត​អ៊ីស្លាម អ៊ីរ៉ង់​បន្ត​ស្ថិ​ត​ជា​ប្រទេស​មហាអំណាច​ឈីអ៊ីត​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា

អេស្តូនី៖​ សង្គម​​បច្ចេកវិទ្យា​ (E-Nation)​ ដំបូង​​គេ​​របស់​​ពិភពលោក​​​

បារាំងឈឺក្បាល ថាតើ​ត្រូវ​យក​ពួក​ជីហាត​ជនជាតិបារាំង​ ពី​​ស៊ីរី​​ចូល​ស្រុក​វិញ ឬ​យ៉ាងណា?

តើភេរវកម្ម​លើ​វិហារ​កាតូលិក​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​ដំណើរការ​សន្តិភាព​នៅ​ខាងត្បូង​ហ្វីលីពីន​ឬទេ?

បារាំង-អេហ្ស៊ីប៖​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​លោកម៉ាក្រុង​លើក​យក​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​ទៅ​និយាយ​ជាមួយ​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី?

ទ្រឹស្ដី​របស់​កាល់ម៉ាក្ស៍​ និង​ បច្ចុប្បន្នភាព​សេដ្ឋកិច្ចសាកល​

តើ​ជំនួបពូទីន-អាបេ ​លើក​នេះ​​ ដែល​ជប៉ុន​ថា ​មានន័យ​ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ​ បាន​ចប់​ទៅដោយ​លទ្ធផល​យ៉ាងណា?​

តើសន្ធិសញ្ញាបារាំង-អាល្លឺម៉ង់ ចែងអំពីអ្វីខ្លះ ?

យុទ្ធសាស្រ្ត​ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក៖ ​អាស៊ាន​អាច​ក្លាយជា​ចំណុចស្នូល ​តែ​ក៏អាច​ប្រឈម​នឹង​ការ​បែកបាក់

កូឡំប៊ី៖​តើ​កិច្ចចរចា​សន្តិភាព​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម « កងទ័ពរំដោះជាតិ » ត្រូវ​ចប់​ត្រឹម​នេះ ឬ?