rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

សរអា ផ្អាក ការបំពេញ ជាមួយ រុស្ស៊ី តាម សន្ធិសញ្ញា​ស្តីអំពី​មេឃ​ចំហ

ដោយ កែវ ឆាយា

សរអា សម្រេចបង្កក សហប្រតិបត្តិការជាមួយ រុស្ស៊ី ក្នុងក្របខ័ណ្ឌ នៃ សន្ធិសញ្ញាស្តីអំពីមេឃ ចំហ ( The Treaty on Open Skies ) ដរាបណា ម៉ូស្គូ មិនវិលត្រឡប់មកគោរពតាម សន្ធិសញ្ញានេះទេ -- ការនេះ មាននិយាយ ក្នុង អត្ថបទនៃថវិកាការពារប្រទេស ដែលចុះហត្ថលេខាដើមសប្តាហ៏នេះ ដោយ ប្រធានាធិបតីអាមេរិកាំង លោក ដូណាល់ ត្រាំ ។ ប៉ុន្តែ ម៉ូស្គូប្រតិកម្មថា ការរិះគន់រុស្ស៊ីពីខាង សរអា ជុំវីញ សន្ធិសញ្ញាស្តីអំពីមេឃចំហ នោះ គឺ គ្មានអ្វីជាមូលដ្ឋានសំអាងឡើយ។ ម៉ូស្គូ បន្ថែមថា បើក្រុង វ៉ាស៊ីនតោន មានសំនួរអ្វីណា ជុំវិញបញ្ហានេះ គប្បីតែលើកវា យកមកពិភាក្សា ក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃ យន្ដការពិសេស ។ ក្រសួងការបរទេសរុស្ស៊ី កត់សម្គាល់ថា សរអា មិនប្រាថ្នាដោះស្រាយបញ្ហាដែលមានទេ តែ ខិតខំអូសទាញ វា ឲ្យកាន់តែស្រុតចុះធ្ងន់ធ្ងរ។

ក្នុងថវិកាយោធាសរអា សម្រាប់ឆ្នាំ ២០១៩ ចុះហត្ថលេខា ដោយលោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ មានចែងអំពី ការរឹតត្បិតមួយចំនួន ទាក់ទងនឹង សន្ធិសញ្ញាស្តីអំពីមេឃចំហ ព្រមទាំង មានកត់សម្គាល់ថា ត្រូវតែទាមទារឲ្យទាល់តែសម្រេចបានដូចចិត្ត ពីភាគីរុស្ស៊ី នូវសេចក្តីអនុញ្ញាត ដើម្បីបណ្តាប្រទេសហត្ថលេខី នៃ ឯកសារនេះ អាចធ្វើការហោះសង្កេតការណ៍ក្នុងលំហមេឃ “ នៅពីលើក្រុងម៉ូស្គូទាំងមូល”។

ក្នុងវគ្គថវិកានោះ ដែលប៉ះលើ សហប្រតិបត្តិការជាមួយរុស្ស៊ី មានកត់សម្គាល់ជាអាទិ៍ថា អាជ្ញាធរសរអា មិន ត្រូវចំណាយធនធានថវិកា “ សម្រាប់បោះឆ្នោត ឬ សម្រាប់អនុម័ត សេចក្តីសម្រេចណា បង្កើតជា គណៈកម្មការប្រឹក្សា ខាងមេឃចំហ” ព្រមទាំងសម្រាប់កែឲ្យទំនើបឡើង យន្ដហោះអាមេរិកាំង ដើម្បីបំពេញ តាមអនុសញ្ញានោះ ឡើយ។

ខ្លឹមសារ សន្ធិសញ្ញាស្តីអំពីមេឃចំហ

-សន្ធិសញ្ញាស្តីអំពីមេឃចំហ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខា នៅក្រុង Helsinki ដោយ ២៣ ប្រទេស -សមាជិក អង្គការដើម្បីសន្តិសុខ និងសហប្រតិបត្តិការនៅទ្វីបអឺរ៉ុប ​ OSCE ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩២។ រុស្ស៊ី បានផ្តល់សច្ចាប័ន ដល់ឯកសារនេះ រំលង ៩ ឆ្នាំមក គឺ ក្នុងឆ្នាំ ២០០១។ ប្រទេសហត្ថលេខីនៃសន្ធិសញ្ញានេះ ទទួលលទ្ធភាព ធ្វើការហោះហើរលើ ដែនដីគ្នា ទៅវិញទៅមក សម្រាប់ត្រួតពិនិត្យលើ ភាពសកម្មយោធា។ ដូច្នេះ ពីក្នុងចំណោមជាង ២០ ប្រទេស ហត្ថលេខីនោះ សរអា នៅបន្តសហការដដែល ជាមួយគ្រប់ប្រទេស លើកលែងតែជាមួយរុស្ស៊ី។

ស្របនឹងឯកសារនេះ យន្ដហោះសង្កេតការណ៍ មិនអាចបំពាក់ទៅដោយសព្វាវុធណាឡើយ។ យន្តហោះ និង ប្រដាប់ប្រដា ដែលមានដំឡើងក្នុងយន្ដហោះ ត្រូវតែទទួលការបញ្ជាក់ដោយអន្តរជាតិ។ ព្រមជាមួយនេះ ពេលហោះសង្កេតការណ៍លើដែនដីប្រទេសណា គឺត្រូវតែមានវត្តមានតំណាងប្រទេសនោះ ស្ថិតនៅ ប្រចាំការ ក្នុងយន្ដហោះ ខានមិនបាន។

គោលដៅសន្ធិសញ្ញា គឺ ជំរុញដល់ការពង្រឹងជំនឿទុកចិត្តគ្នា រវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ តាមរយៈយន្ដការសុក្រឹត ខាង ត្រួតពិនិត្យ លើសកម្មភាពយោធា និង ខាងតាមដានអំពីការគោរពតាម សន្ធិសញ្ញាផងទាំងឡាយ ដែល កំពុងមានសុពលភាព ក្នុងវិស័យត្រួតពិនិត្យលើ សព្វាវុធ។

ក្នុងឆ្នាំ ២០១៧ កន្លងទៅ ក្រសួងការបរទេសសរអា បានថ្លែងថា ចាប់ពីឆ្នាំ ២០០៤ មក ហាក់បីមានកត់ ត្រាឃើញ ការរំលោភដោយរុស្ស៊ីលើល័ក្ខខ័ណ្ឌសន្ធិសញ្ញា ហើយថ្ងៃ ២០ មិថុនា ឆ្នាំ ២០១៧ នោះ ភាគី អាមេរិកាំង បានរុញច្រានចេញមកនូវការរិះគន់ ៣ ចំណុច ចំពោះរុស្ស៊ី បែបយ៉ាង បម្រាមរុស្ស៊ី មិនឲ្យ ហោះ ពីលើ ខេត្ត Kalinningrad នៅប៉ែកខាងលិចបង្អស់របស់រុស្ស៊ី - ខេត្តដែលមានដំឡើង កាំជ្រួចមីស៊ីលរុស្ស៊ី ធុន Iskander សម្រាប់ប្រឈមនឹងប្រព័ន្ធខែលមីស៊ីល របស់ សរអា ដំឡើងនៅលើដែនដី ប៉ូឡូញ -ខែល ដែល ក្រុងម៉ូស្គូ ចាត់ទុកជាគ្រោះថ្នាក់ដល់សន្តិសុខជាតិរុស្ស៊ី , បម្រាមមិនឲ្យហោះពីលើ ច្រកប្រវែង ១០ គម នៅត្រង់ព្រំដែន រុស្ស៊ី ជាប់នឹងដែនដី អូសេទីខាងត្បូង និង អាប់ខាស៊ី សុទ្ធតែត្រូវរុស្ស៊ីទទួលស្គាល់ ជារដ្ឋឯករាជ្យ ផ្តាច់ ចេញពី ប្រទេសហ្ស័កហ្ស៊ី ហើយមានក្រុមទ័ពរុស្ស៊ី ប្រចាំការនៅទីនោះ យ៉ាងហំហួន ព្រមទាំង ហាមមិនឲ្យ ហោះ លើដែនដី សាធារណរដ្ឋ ឆេឆេនី កាន់សាសនាអ៊ីស្លាម ចំណុះសហព័ន្ធរុស្ស៊ី ស្ថិតនៅ តំបន់ភ្នំកូកាស ដែលពេញមួយទសវត្សរ៍ទី ៩០ បានច្បាំងដើម្បីផ្តាច់ខ្លួនចេញពី សហព័ន្ធនេះ ហើយសព្វថ្ងៃ គ្រប់គ្រង ដោយមនុស្សជាជាតិឆេឆេនីផ្ទាល់ ដែលស្មោះស្ម័គ្រនិងស្មោះត្រង់ រហូតដល់ ត្រៀមពលីជីវិត ដើម្បី លោកប្រធានាធិបតីរុស្ស៊ី វ៉្លាឌីមៀរ ពូទីន តែម្ងង ។

ចំណុចមួយនៃសន្ធិសញ្ញាមេឃចំហ ហាមមិនឲ្យយន្ដហោះសង្កេតការណ៍ហោះ ឃ្លាតចេញពីខ្សែផ្លូវ ដែលបានទទួល ការសម្របយោបល់គ្នាទៅហើយ ទោះបី ក្រោមលេសករណី ប្រធានសក្តិ ក៏ដោយ។

ចំណែករុស្ស៊ី ចាប់ពីដើមឆ្នាំនេះមក បានចាត់វិធានការរឹតត្បិត ទល់នឹង ពួកអ្នកសង្កេតការណ៍អាមេរិកាំង។ ជាក់ស្តែង ម៉ូស្គូ បានបង្ខើចចំនួន ព្រលានយន្ដហោះ ដែលអាចប្រើដោយយន្ដហោះសង្កេតការណ៍ អាមេរិកាំង។

ជាប្រតិកម្មបកវិញ សរអា បានបិទលំអាកាសខ្លួន សម្រាប់យន្ដហោះសង្កេតការណ៍រុស្ស៊ី មិនឲ្យហោះចូល ក្នុងមេឃនៅពីលើ រដ្ឋ Alaska និង Hawaii។

តាមម៉ូស្គូ ៖ ការរិះគន់រុស្ស៊ី ពីខាងសរអា ជុំវីញ សន្ធិសញ្ញាស្តីអំពី មេឃចំហ គឺ គ្មានអ្វីជាមូលដ្ឋាន

“ ការរិះគន់ ពីខាង សរអា ដែលថា រុស្ស៊ី មិនបំពេញតាម សន្ធិសញ្ញាស្តីអំពីមេឃចំហ គឺ គ្មានអ្វីជាសំអាង ប៉ុន្តែ បើក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន មានសំនួរអ្វីណា ជុំវិញបញ្ហានេះ គប្បីតែលើកវា យកមកពិភាក្សា ក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃ យន្ដការពិសេស “ - សេចក្តីនេះ ថ្លែងថ្ងៃ ១៥ សីហា ទៅពួកអ្នកកាសែត ដោយ អ្នកនាំពាក្យផ្លូវការ ក្រសួង ការបរទេសរុស្ស៊ី លោកស្រី Maria Zakharova ។

តាមសំដីអ្នកការទូតរុស្ស៊ី រូបនេះ

-បើភាគីអាមេតរិកាំងយល់ថា សិទ្ធិរបស់ខ្លួន ត្រូវបានរំលោភបំពាន ឫ សន្ធិសញ្ញានោះ បំពេញមិនបាន ត្រឹម ត្រូវ នោះ គឺមានស្ថាប័នពិសេស សម្រាប់ដោះស្រាយវា ។ មានមូលដ្ឋានទ្វេភាគី មានការសហការគ្នា តាម កាណាល់ការទូត រវាងក្រសួងសមស្រប ក្នុងកម្រិតពួកអ្នកជំនាញ ។ កាលមុន យើងមាន គណៈកម្មការ ពេញរូបពេញរាង តាមមុខព្រួញនិមួយៗ ជាទីដែល ការពិភាក្សាគ្នា ប្រព្រឹត្តទៅគ្មានឈប់ ប៉ុន្តែ អស់ទាំងនេះ ត្រូវភាគីអាមេរិកាំងបិទឲ្យឈប់ដំណើរការទៅ។ សរអា មិនប្រាថ្នាដោះស្រាយបញ្ហាដែលមានទែ តែ ខិតខំ អូសទាញ វា ឲ្យកាន់តែស្រុតចុះធ្ងន់ធ្ងរ។

-មិនតែប៉ុណ្ណោះ បើបញ្ហាមានជ្រងោងមែន សរអា ច្បាស់ជាបង្ហាញឲ្យយើងឃើញ ប៉ុន្តែ សរអា មានចេតនា ប្រើវា សម្រាប់តែដាក់គំនាបមកលើរុស្ស៊ី ឫ សម្រាប់តែដាក់ទណ្ឌកម្មបន្ថែមទៀតទល់នឹងរុស្ស៊ី ៕

ហេតុអ្វី​ប្រទេស​រុស្ស៊ី​ ចង់​ចង​សម្ព័ន្ធភាព​ជាមួយ​ប្រទេស​ចិន​ទៅវិញ?​

​អ្នក​នយោបាយ​​បារាំង ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​ប្រឆាំង​នឹង​ការរើសអើង​ជាតិ​ជ្វីហ្វ

សេដ្ឋកិច្ច និង​ឥទ្ធិពល​ជា​កម្មវត្ថុ​នៃ​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​មួយជុំ​តំបន់អាស៊ី​របស់​រាជទាយាទ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បេន សាលម៉ាន

ការ​ព្យាករណ៍​សេដ្ឋកិច្ច​សាកល​​​សម្រាប់​​​​ឆ្នាំ​​​២០១៩​​

ហេតអ្វី​បានជា​អូស្ត្រាលី​ ខិតខំ​ពង្រឹង​វិស័យ​ការពារជាតិ​ខ្លាំងម្ល៉ោះ​?

តើ​ជំនួប​លើក​ទី២​ រវាង​លោកត្រាំ​ និង​គីម ជុងអ៊ុន​ អាច​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​កូរ៉េ​បានទេ​?

អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតជួយប៉ាគីស្ថាន​ដើម្បី​បំពេញ​កម្មវត្ថុ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ខ្លួនឯង ?

សេដ្ឋវិទូ​បារាំង​ Thomas Piketty ​៖ មូលធន​សតវត្សរ៍​ទី​២១​

តើ​វិបត្តិ​អត្រាកំណើត​ធ្លាក់ចុះ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ គឺជា​កំហុស​របស់​ស្ត្រី​ជប៉ុនមែន​ឬទេ​?

Huawei ៖ ​ជម្រើស​ដ៏ស្មុគស្មាញ​សម្រាប់​អឺរ៉ុប

៤០ឆ្នាំ​ក្រោយ​បដិវត្ត​អ៊ីស្លាម អ៊ីរ៉ង់​បន្ត​ស្ថិ​ត​ជា​ប្រទេស​មហាអំណាច​ឈីអ៊ីត​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា

អេស្តូនី៖​ សង្គម​​បច្ចេកវិទ្យា​ (E-Nation)​ ដំបូង​​គេ​​របស់​​ពិភពលោក​​​

បារាំងឈឺក្បាល ថាតើ​ត្រូវ​យក​ពួក​ជីហាត​ជនជាតិបារាំង​ ពី​​ស៊ីរី​​ចូល​ស្រុក​វិញ ឬ​យ៉ាងណា?

តើភេរវកម្ម​លើ​វិហារ​កាតូលិក​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​ដំណើរការ​សន្តិភាព​នៅ​ខាងត្បូង​ហ្វីលីពីន​ឬទេ?

បារាំង-អេហ្ស៊ីប៖​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​លោកម៉ាក្រុង​លើក​យក​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​ទៅ​និយាយ​ជាមួយ​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី?

ទ្រឹស្ដី​របស់​កាល់ម៉ាក្ស៍​ និង​ បច្ចុប្បន្នភាព​សេដ្ឋកិច្ចសាកល​

តើ​ជំនួបពូទីន-អាបេ ​លើក​នេះ​​ ដែល​ជប៉ុន​ថា ​មានន័យ​ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ​ បាន​ចប់​ទៅដោយ​លទ្ធផល​យ៉ាងណា?​

តើសន្ធិសញ្ញាបារាំង-អាល្លឺម៉ង់ ចែងអំពីអ្វីខ្លះ ?

យុទ្ធសាស្រ្ត​ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក៖ ​អាស៊ាន​អាច​ក្លាយជា​ចំណុចស្នូល ​តែ​ក៏អាច​ប្រឈម​នឹង​ការ​បែកបាក់

កូឡំប៊ី៖​តើ​កិច្ចចរចា​សន្តិភាព​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម « កងទ័ពរំដោះជាតិ » ត្រូវ​ចប់​ត្រឹម​នេះ ឬ?