rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

វត្តមាន និង​ប្រយោជន៍​នៃ​សន្និសីទ​អន្តរជាតិ​ស្តីពី​ការ​រំសាយ​គ្រឿងសពា្វវុធ​កំពុង​ចោទ​ជា​បញ្ហា!

ដោយ គួច គន្ធារ៉ា

ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​ចន្ទ ទី២៨ ឧសភា និង​មាន​រយៈពេល ១ខែ ប្រទេស​ស៊ីរី​នឹង​ឡើង​ជំនួស​កន្លែង​ប្រទេស​ស្វ៊ីស​ធ្វើ​ជា​ប្រធាន​ផ្លាស់វេន​នៃ​សន្និសីទ​អន្តរជាតិ​ស្តីពី​ការ​រំសាយ​គ្រឿងសពា្វវុធ។ ជម្រើស​ប្រទេស​ស៊ីរី​មិនមែន​ជា​ជម្រើស​ចៃដន្យ​ទេ តែ​ជា​ជម្រើស​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឡើង​តាម​លំដាប់​តួអក្សរ​នៃ​ឈ្មោះ​ប្រទេស។ ទោះ​ជា​យ៉ាង​នេះ​ក្តី ក្រុម​អង្គការ​ក្រៅរដ្ឋាភិបាល​បាន​នាំ​គ្នា​សម្តែង​ភាព​មិន​សប្បាយចិត្ត​ដោយសារ​តែ​ប្រទេស​មួយ​នេះ​បាន​ប្រើ​អាវុធគីមី​សម្លាប់​ពលរដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង។

តើ​ស្ថាប័ន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​នេះ​បាន​ចាប់​កំណើត​ពី​ពេល​ណា និង​មាន​គោលដៅ​អ្វី​ខ្លះ?

សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ​ត្រូវ​បាន​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​ឡើង​កាល​ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៩ ក្នុង​ទីក្រុង​ហ្សឺណែវ ប្រទេស​ស្វ៊ីស។ អ្វី​ជា​ការ​កត់សម្គាល់ ស្ថានប័ន​របស់​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​មួយ​នេះ​មិនមែន​ជា​ការ​បង្កើត​ថ្មី​ទេ តែ​ជា​ការ​ស្នង​ពី​ស្ថាប័ន​មុនៗ​ដែល​មាន​គោលដៅ​ដូច​គ្នា មាន​ជាអាទិ៍ គណៈកម្មាធិការ​នៃ ១០មហាអំណាច​ស្តីពី​ការ​រំសាយ​គ្រឿង​សព្វាវុធ គណៈកម្មាធិការ​នៃ ១៨មហាអំណាច​ស្តីពី​ការ​រំសាយ​គ្រឿង​សព្វាវុធ និង​សន្និសីទ​នៃ​គណៈកម្មាធិការ​រំសាយ​គ្រឿងសព្វាវុធ។ ពី​ដំបូង សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ​មាន​សមាជិក ៤០ប្រទេស និង​ជជែក​លើ​បញ្ហា​ទាំង​អស់​ដែល​មាន​នៅ​លើ​លោក តាំង​ពី​ការ​មិន​សាយភាយ ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ និង​ការ​ហាមឃាត់។

បច្ចុប្បន្ន ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ​មាន​សមាជិក​ចំនួន ៦៥ប្រទេស តែ​បណ្តា​ប្រទេស​ផ្សេង​ដែល​មិនមែន​សមាជិក​អាច​នឹង​អញ្ជើញ​ឲ្យ​ចូលរួម​តែ​នៅ​ក្នុង​សម័យប្រជុំ​ខ្លះ​ប៉ុណ្ណោះ។ សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ​ត្រូវ​រៀបចំ​ជា​រៀងរាល់​ឆ្នាំ ហើយ​ប្រទេស​ធ្វើ​ប្រធាន​សន្និសីទ និង​រូប​ប្រធាន​នឹង​ត្រូវ​ផ្លាស់ប្តូរ​ដឹកនាំ​ក្នុង​រយៈពេល ៤សប្រាហ៍​ដោយ​ផ្អែក​តាម​លំដាប់​តួអក្សរ​នៃ​ប្រទេស​សមាជិក។ គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​ដល់​ទៅ ១៤ឆ្នាំ ពោល​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៣ និង​បន្ទាប់​ពី​មាន​ការ​ចរចា​គ្នា​យ៉ាង​តានតឹង​អស់​រយៈពេល ១០ឆ្នាំ​ទើប​សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ​អនុម័ត​បាន​ជោគជ័យ​នូវ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទី១ របស់​ខ្លួន។

គឺ​ជា​អនុសញ្ញា​ស្តីពី​ការ​ហាម​ប្រើ​អាវុធគីមី​បាន​ចូល​ជា​ធរមាន​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៧។ តែ​ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា ការ​សម្រេច​បាន​នូវ​អនុសញ្ញា​មួយ​នេះ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៣ ក៏​ដោយសារ​តែ​មាន​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​ប្រើ​អាវុធគីមី​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​មួយ​ចំនួន។ ជាក់ស្តែង អាវុធ​គីមី​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ក្រោម​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ​លើកទី១ បង្អស់​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង Ypres ប្រទេស​បែលហ្សិក​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩១៥ នា​សម័យ​សង្រ្គាមលោក​លើកទី១ ដែល​បណ្តាល​ឲ្យ​មាន​មនុស្ស​ស្លាប់ ៩០ ០០០នាក់។ នៅ​អ៊ីរ៉ាក់ អាវុធ​គីមី​ត្រូវ​បាន​ប្រើ​ប្រឆាំង​នឹង​ពួក​គួដឌីស្ថាន​នៅ​ទីក្រុង Halabja ក្នុង​ទសវត្ស​ឆ្នាំ ៨០។ បន្ទាប់​មក​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៥ មាន​ការ​វាយប្រហារ​ដោយ​ប្រើ​សារធាតុ​គីមី​នៅ​ក្នុង​ស្ថានីយ៍​រថភ្លើង​ក្រោមដី​ក្នុង​ទីក្រុង​តូក្យូ ប្រទេស​ជប៉ុន។

ថ្មីៗ​ចុង​ក្រោយ គឺ​ការ​ប្រើ​អាវុធគីមី​សម្លាប់​ជនស៊ីវិល​ស្លូតត្រង់​ពី​សំណាក់​កម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីរី​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​អាសាដ។ គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃ​នេះ មាន ១៩៣ប្រទេស​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​អនុសញ្ញា​ស្តីពី​ការ​ហាម​ប្រើ​អាវុធគីមី។ នៅ ៣ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ពោល​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៦ សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ​សម្រេច​បាន​នូវ​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ទៀត​ដែល​គេ​ហៅ​ថា សន្ធិសញ្ញា​ហាម​សាកល្បង​នុយក្លេអ៊ែរ។ សន្ធិសញ្ញា​នេះ​បាន​ចែង​យ៉ាង​ច្បាស់​ពី​ការ​ហាម​មិន​ឲ្យ​ធ្វើ​ការ​សាកល្បង​នុយក្លេអ៊ែរ​តាម​គ្រប់​រូបភាព ទោះ​នៅ​លើ​ដី ក្រោមដី ក្រោម​សមុទ្រ ឬ​នៅ​ក្នុង​លំហអាកាស​ក៏​ដោយ។ បារាំង​ដែល​ជា​ប្រទេស​ទី១ មាន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា និង​ឲ្យ​សច្ចាប័ន្រ​លើ​សន្ធិសញ្ញា​នេះ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៨។

ការ​សម្រេច​បាន​នូវ​សន្ធិសញ្ញា​ហាម​សាកល្បង​នុយក្លេអ៊ែរ​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៩៦ ត្រូវ​បាន​គេ​ចាត់​ទុក​ជា​ជោគជ័យ​ចុង​ក្រោយ​នៃ​សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ ព្រោះ​តាំង​ពី​ពេល​នោះ​មក សន្និសីទ​មិន​បាន​សម្រេច​អ្វី​ទាំង​អស់។ តាម​ពិត​ទៅ គឺ​នីតិវិធី និង​របៀប​ធ្វើការ​ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ​ពិបាក​នឹង​អនុម័ត​នូវ​កិច្ចព្រមព្រៀង ឬ​សន្ធិសញ្ញា​អ្វី​មួយ​នោះ ព្រោះ​ថា បើ​មាន​ប្រទេស​សមាជិក​ណា​មួយ​មិន​យល់ព្រម អ្វីៗ​នឹង​ត្រូវ​ជាប់គាំង​ទាំង​អស់។ ឃើញ​ថា​តាំង​ពី​ចាប់​កំណើត​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧៩ សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ​សម្រេច​បាន​អនុសញ្ញា​មួយ និង​សន្ធិសញ្ញា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ។

អ៊ីចឹង​ហើយ​បាន​ជា​មាន​សំណួរ​ចោទ​ឡើង​ថា តើ​គួរ​បន្ត​ទុក ឬ​មិន​បន្ត​ទុក​ឲ្យ​មាន​សន្និសីទ​ស្តីពី​ការ​រំសាយគ្រឿងសព្វាវុធ។ ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១០ លោក​អគ្គលេខាធិការ​អង្គការសហប្រជាជាតិ​បាន គីមូន​ធ្លាប់​បាន​លើក​ឡើង​ពី​ភាព​គ្មាន​ប្រយោជន៍​របស់​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​ដែល​លោក​យល់​ថា ជា​ការ​ចាយវាយ​លុយកាក់​ខ្ជះខ្ជាយ​យ៉ាង​ច្រើន​សម្បើម។ នេះ​ដោយ​នៅ​មិន​ទាន់​រាប់​បញ្ចូល​ពី​ការ​រំលោភបំពាន​លើ​អនុសញ្ញា ឬ​សន្ធិសញ្ញា​ពី​ក្រុម​ប្រទេស​ហត្ថលេខី​ទេ។ យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​កំពុង​បន្ត​ដំណើរការ​ទៅ​មុខ ហើយ​ការ​រំលាយ​រចនាសម្ព័ន្ធ​របស់​ស្ថាប័ន​នេះ​មិន​បាន​ឋិត​ក្នុង​របៀបវារៈ​នៃ​កិច្ចប្រជុំ​ពេល​នេះ​ឡើយ៕

ហេតអ្វី​បានជា​អូស្ត្រាលី​ ខិតខំ​ពង្រឹង​វិស័យ​ការពារជាតិ​ខ្លាំងម្ល៉ោះ​?

តើ​ជំនួប​លើក​ទី២​ រវាង​លោកត្រាំ​ និង​គីម ជុងអ៊ុន​ អាច​បញ្ចប់​សង្គ្រាម​កូរ៉េ​បានទេ​?

អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតជួយប៉ាគីស្ថាន​ដើម្បី​បំពេញ​កម្មវត្ថុ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ខ្លួនឯង ?

សេដ្ឋវិទូ​បារាំង​ Thomas Piketty ​៖ មូលធន​សតវត្សរ៍​ទី​២១​

តើ​វិបត្តិ​អត្រាកំណើត​ធ្លាក់ចុះ​នៅក្នុង​ប្រទេស​ គឺជា​កំហុស​របស់​ស្ត្រី​ជប៉ុនមែន​ឬទេ​?

Huawei ៖ ​ជម្រើស​ដ៏ស្មុគស្មាញ​សម្រាប់​អឺរ៉ុប

៤០ឆ្នាំ​ក្រោយ​បដិវត្ត​អ៊ីស្លាម អ៊ីរ៉ង់​បន្ត​ស្ថិ​ត​ជា​ប្រទេស​មហាអំណាច​ឈីអ៊ីត​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា

អេស្តូនី៖​ សង្គម​​បច្ចេកវិទ្យា​ (E-Nation)​ ដំបូង​​គេ​​របស់​​ពិភពលោក​​​

បារាំងឈឺក្បាល ថាតើ​ត្រូវ​យក​ពួក​ជីហាត​ជនជាតិបារាំង​ ពី​​ស៊ីរី​​ចូល​ស្រុក​វិញ ឬ​យ៉ាងណា?

តើភេរវកម្ម​លើ​វិហារ​កាតូលិក​អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​ដំណើរការ​សន្តិភាព​នៅ​ខាងត្បូង​ហ្វីលីពីន​ឬទេ?

បារាំង-អេហ្ស៊ីប៖​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​លោកម៉ាក្រុង​លើក​យក​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​ទៅ​និយាយ​ជាមួយ​លោក​អាល់ស៊ីស៊ី?

ទ្រឹស្ដី​របស់​កាល់ម៉ាក្ស៍​ និង​ បច្ចុប្បន្នភាព​សេដ្ឋកិច្ចសាកល​

តើ​ជំនួបពូទីន-អាបេ ​លើក​នេះ​​ ដែល​ជប៉ុន​ថា ​មានន័យ​ជាប្រវត្តិសាស្ត្រ​ បាន​ចប់​ទៅដោយ​លទ្ធផល​យ៉ាងណា?​

តើសន្ធិសញ្ញាបារាំង-អាល្លឺម៉ង់ ចែងអំពីអ្វីខ្លះ ?

យុទ្ធសាស្រ្ត​ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក៖ ​អាស៊ាន​អាច​ក្លាយជា​ចំណុចស្នូល ​តែ​ក៏អាច​ប្រឈម​នឹង​ការ​បែកបាក់

កូឡំប៊ី៖​តើ​កិច្ចចរចា​សន្តិភាព​ជាមួយ​ចលនា​ឧទ្ទាម « កងទ័ពរំដោះជាតិ » ត្រូវ​ចប់​ត្រឹម​នេះ ឬ?

ប្រទេស​ដែលប្រព័ន្ធ​សុខាភិបាល​មាន​ និង​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​បំផុត​

មន្ទិលសង្ស័យ​ជុំវិញ​ខ្លឹមសារ​នៃ​ជំនួប​ត្រាំ-ពូទីន​កំពុងតែ​ធ្វើឲ្យ​អ្នកបកប្រែ​ក្លាយជា​ចំណុច​ចាប់អារម្មណ៍​ខ្លាំង

តើអ្វីទៅ​ជា​យុទ្ធសាស្រ្ត ​“ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក”?

ហេតុអ្វី កាណាដា​ផ្តល់​សិទ្ធិជ្រកកោន ដល់​កញ្ញាអារ៉ាប៊ី សាអូឌីត?