rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

​លោក​ម៉ាក្រុង​​ទៅ​​នូវែលកាឡេដូនី មុន​ប្រជាមតិទាមទារ​ឯករាជ្យពីបារាំង

ដោយ អៀង សុខម៉ិញ

លោកប្រធានាធិបតីបារាំង អេម៉ាណុយអែល ម៉ាក្រុង កំពុង​​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ ​នូវែលកាវែលកាឡេដូនី ដែនដី​ឯ​នាយ​សមុទ្ទរបស់​បារាំង ក្នុង​មហាសមុទ្ទ​ប៉ាស៊ីហ្វិក ដែល​គ្រោង​នឹង​រៀប​ចំ​ប្រជាមតិ​ស្តីពី​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ប៉ារីស នៅ​ថ្ងៃទី ៥ វិច្ឆិកា ២០១៨​ខាង​មុខ។ ជា​ទស្សនកិច្ច​ដែល​គេទន្ទឹង​ចាំ​​ខ្លាំង តែ​ក៏​ជា​តំណាង​ភាព​ចម្រូង​ចម្រាស​ខ្លាំង​ដែរ។​

លោក​ម៉ាក្រុង​ជា​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ទី​៧ហើយ​ដែល​អញ្ជើញ​ទៅ​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ដែនដី​ឯនាយសមុទ្ទ​នូវែលកាឡេដូនី ប៉ុន្តែ​ទស្សនកិច្ច​នេះ មាន​អត្ថន័យ​ពិសេស​ ខុស​ពី​សព្វមួយដង ពី​ព្រោះ​នៅសល់​តែ​៦​ខែគត់​ទៀត​ប៉ុណ្ណោះ ប្រជាពលរដ្ឋ​នូវែល​កាលេដូនី ត្រូវផ្តល់​ចម្លើយ​ក្នុង​ប្រជាមតិ​ ថា​តើ ពួក​គេ​ចង់​ឱ្យ​នូវែលកាឡេដូនី មាន​អធិបតេយ្យ​​ពេញ​លេញ និង​ក្លាយ​ជា​តំបន់​ឯករាជ្យដែរឬទេ? ប្រជាមតិ​នេះ​ជាដំណាក់កាល​ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃ​​ដំណើរ​ដកខ្លួន​ចេញ​ពី​អាណានិគមបារាំង ផ្ទុះ​ឡើង​​កាលពី​៣០​ឆ្នាំ​មុន។

សូម​អាន ៖ ហេតុអ្វី បានជា​កោះ​នូវែល​កាឡេដូនី ចង់​ផ្តាច់ទឹកដី​ចេញ​ពី​បារាំង

ថ្ងៃទី ៥​ឧសភា ១៩៨៨ យោធា​បារាំង​បាន​បើក​ប្រតិបត្តិការ​វាយលុក​រូង​ភ្នំ ដែល​កង​កម្មង់ដូ​អ្នក​ឯករាជ្យ​និយម​កាណាក់ (ប្រជាជន​ដើម​របស់​នូវែលកាឡេដូនី) ចាប់​នគរបាល​បារាំង​ជា​ចំណាប់​ថ្នូរ។ អំពើ​ហិង្សា​នោះ​បាន​សម្លាប់​ជីវិត​មនុស្ស​១៩នាក់ និង​បាន​ជំរុញ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​ក្រុង​ប៉ារីស ចរចានិងព្រមចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុង​នូមេអា ថ្ងៃទី ៥​ ឧសភា ១៩៩៨ ​​ផ្តល់​ស្វ័យភាព​យ៉ាង​ទូលំទូលាយ​ដល់​កោះ​ និង​រៀប​ចំ​ដំណើរ​ចេញ​ពី​អាណានិគម​បន្តិចម្តងៗ ដោយ​ចាប់​ផ្តើម​ពី​​ការ​ធ្វើ​ប្រជាមតិ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ ​នៅ​ចុង​ឆ្នាំ២០១៨។

​​​​​និម្មិត្តរូបដ៏សំខាន់​មួយ​ទៀត គឺ​លោក​ម៉ាក្រុងជា​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ដំបូង​គេ​ ដែល​ធ្វើដំណើរ​ទៅ​ដល់​កោះ​អ៊ូវេអា។ Ouvéa ​​​តំបន់​កាន់​កាប់​របស់​​ក្រុម​អ្នក​ឯករាជ្យ​និយម។ ជា​ទស្សនកិច្ច​ដែល​ប្រពឹត្ត​ទៅ ​ចំ​ថ្ងៃ​ខួប​៣០​គត់​នៃ​ហេតុការណ៍​​ដ៏​សោក​សៅ​ ​ថ្ងៃទី ៥ ឧសភា ២០១៨។ ប៉ុន្តែ​ ជម្រើស​នេះ​មិន​សូវ​មាន​ការ​មូល​មតិ​គ្នា​ប៉ុន្មាន​ទេ​។ ក្រុម​អ្ន​កឯករាជ្យ​និយម យល់​ថា​ នៅ​ថ្ងៃ​ ​៥​ឧសភា​មុន​ ​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ម្នាក់​មុន (លោក​ហ្វ្រង់ស័រ មីតេរ៉ង់) បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​បញ្ជា​ឱ្យ​ធ្វើ​ប្រតិបត្តិការ​យោធា។ ៥ឧសភា​​នេះ ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ម្នាក់​ទៀត​មក ធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​ តើ​មិន​មែន​ជា​​គាស់​កកាយ​បង្ក​ហេតុទេ​ឬ​ ?! ពួក​គេ​គ្រោង​នឹង​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​ផង។

ប្រគល់​បណ្ណកម្មសិទ្ធិ​ដី​ឱ្យ​វិញ

លោក​ម៉ាក្រុង​នៅ​រក្សា​កម្មវិធី​ទស្សនកិច្ច​របស់លោក​ដដែល ប៉ុន្តែ​បាន​កំរិត​សកម្មភាព​របស់​លោកក្នុង​ដែនដី​អ្នក​ឯករាជ្យនិយម ដោយ​មាន​ត្រឹម​តែអញ្ជើញ​ទៅគោរព​វិញ្ញាណក្ខន្ធ​​អ្នកដែល​បាន​ស្លាប់​ក្នុង​ព្រឹត្តិការណ៍​ថ្ងៃទី ៥ ឧសភា ១៩៨៨​នោះ ដើម្បី​ផ្សះផ្សា​អនាគត និង​មិន​ធ្វើ​សុន្ទរកថា​អ្វី​នៅទឹក​ដី​អ្នក​ឯករាជ្យ​និយម​​ទេ​។ ​លោក​ប្រធានាធិបតី​មិន​ចង់​ឱ្យ​មាន​ការ​បក​ស្រាយ​ផ្សេងៗ ថា​លោក​យក​ហេតុការណ៍​សោកនាដកម្ម​មក​ធ្វើ​ជា​ឧបករណ៍​នយោបាយ។

​លោក​ប្រធានាធិបតី​នឹង​ថ្លែង​សុន្ទរកថា​ នៅ​ពេលទៅ​ដល់​​រដ្ឋធានី នូ​មេអា របស់​នូវែលកាឡេដូនី។ សុន្ទរកថា​ដែល​ទំនង​ជា​នឹង​គ្មាន​ខ្លឹម​សារ​ជា​ការ​បញ្ជាក់​​ជំហរ​របស់​លោក ក្នុង​សំណុំ​រឿង​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ឡើយ ព្រោះ​នេះ​ជា​ឱកាស​សម្រេច​របស់​ពលរដ្ឋ​នូវែល​កាឡេដូនី។ លោក​ ម៉ាក្រុង នឹង​​លើកតែ​អំពី​តម្លៃ​និង​អនាគត​របស់​ដែន​ដី ព្រម​ទាំង​រំលឹក​អំពី​ប្រវត្តិចលាចល​នៃ​ការ​ធ្វើ​អាណានិគមនូវែលកាឡេដូនី តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៨៥៣​មក។ តែ​តាមរយៈ​​​កិច្ចព្រមព្រៀង​ ៥ឧសភា ១៩៩៨ ដល់​វេលា​ដែល​គេ​អាច​មើល​ឃើញ​ច្បាស់​អំពី​ស្រមោល​នៃ​អាណានិគម​ហើយ។

ហើយនា​ឱកាស​នេះ ​លោក​ម៉ាក្រុង នឹង​ប្រគល់​បណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ​ប្រគល់​កោះ​មក​ឱ្យ​បារាំង​គ្រប់គ្រង កាលពី​ឆ្នាំ ១៨៥៣ ទៅ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល​នូវែលកាឡេដូនី។ បណ្ណ​កម្ម​សិទ្ធិ​នេះ ធ្លាប់ត្រូវ​បាន​រក្សា​ទុក​នៅ​ប៉ារីស​ជា​រហូត​មកទេ។ នូវែល​កាឡេដូនី ជា​ដែនដី​មរតក​នៃ​​អាណានិគមបារាំង ប៉ុន្តែ​ថ្ងៃ​នេះ វិមាន​ប្រធានាធិបតី​ចង់​បង្ហាញ​ប្រាប់នូវែលកាឡេដូនី​ថា ជោគ​វាសនា​កោះ​ស្ថិត​ក្នុង​កណ្តាប់​ដែ​របស់​ពួក​គេ​ហើយ។

ដំណើរ​ផ្លូវវែង​ឆ្ងាយ​នៃ​ការ​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​

មតិ​សាធារណៈ ជាទូទៅ ហាក់​ដូច​ជា​មិន​សូវ​ចាប់​អារម្មណ៍​នឹង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​ទេ ហើយ​ក៏​មិន​ខ្វល់​នឹង​ជំហរ​របស់​ប្រធានាធិបតី​ចំពោះ​ប្រជាមតិ​ និង​ការ​ប្រគល់​បណ្ណ​កម្មសិទ្ធិ​ដែនដី​នូវែលកាឡេដូនី​នេះ​ទេ។ ការ​ប្រគល់​បណ្ណកម្មសិទ្ធិនេះ​គ្រាន់​តែ​ជា​និម្មិត្តរូប​តែ​ប៉ុណ្ណោះ ! ឯដំណើរ​ផ្លូវ​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ឯករាជ្យ​នៅ​ឆ្ងាយ​នៅ​ឡើយ​ ! និង​ត្រូវ​ឆ្លង​កាត់​ប្រជាមតិ​ ដែល​នឹង​ត្រូវ​រៀប​ចំ​ធ្វើ​ នៅថ្ងៃ​ទី ៤​វិច្ឆិកា ២០១៨​សិន។

បើតាម​ការ​ស្ទង់​មតិថ្ងៃទី ២​ឧសភា ២០១៨ ជុំ​វិញ​ប្រជាមតិ​ អ្នក​គាំទ្រ​ឯករាជ្យ​មាន​ត្រឹម​តែ​២២,៥% ប៉ុណ្ណោះ ឯសំឡេង​ប្រឆាំង​មានដល់​ទៅ​៥៩,៧%​ និង​១៧%​មិន​ទាន់​សម្រេចចិត្ត៕

អាមេរិក​គំរាម​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​អ៊ីរ៉ង់​ខ្លាំង​បំផុត​មិន​ធ្លាប់​មាន​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ

លោកត្រាំ ទាមទារ​ឲ្យ​ស៊ើប​អង្កេត​លើ​FBI ​ដោយចោទថា​ស៊ើបការណ៍​​សំងាត់​​លើ​​ក្រុម​ការងារ​លោក

វេណេស៊ុយអេឡា​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី ចំពេល​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាតិ​ដុនដាប​ខ្លាំង

សហភាពអឺរ៉ុប​បញ្ជូន​តំណាង​ទៅ​អ៊ីរ៉ង់ ដើម្បី​បញ្ជាក់​ពី​ការ​ប្តេជ្ញា ​ក្នុង​ការ​ថែ​រក្សា​កិច្ច​ព្រមព្រៀង​នុយក្លេអ៊ែរ

ប្រទេស​អារ៉ាប់​លែង​មាន​ជំហរ​ដូចគ្នា ដើម្បី​ការពារ​​ប៉ាឡេស្ទីន

ជំនួបកំពូលអឺរ៉ុប-បាល់កង់៖​អឺរ៉ុប​ប្រទាញប្រទង់​គ្នា​​ក្នុង​រឿង​បាល់កង់ តែ​ឯកភាព​គ្នា​ដើម្បី​ទប់​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ

ព្យុងយ៉ាង​គំរាម​លុប​ចោល​ជំនួប រវាង​លោក ត្រាំ និង គីម ជុងអ៊ុន

ដើមបូព៌ា៖​កំហឹង​របស់​ពលរដ្ឋ​ប៉ាឡេស្ទីន​ប្រឆាំង​អ៊ីស្រាអែល​កំពុង​បន្ត​មាន​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា

អាមេរិក​សម្ពោធ​ស្ថានទូត​នៅ​ហ្ស៊េរុយសាឡិម ក្រោម​សន្ធឹក​នៃ​បាតុកម្ម​ប៉ាឡេស្ទីន

ជន​ដៃ​ដល់​បង្កការ​វាយប្រហារ​ដោយ​កាំបិត​នៅ​ប៉ារីស ជា​ជនជាតិ​បារាំង​ ដើមកំណើត​រុស្ស៊ី

អ៊ីរ៉ាក់​រៀបចំ​បោះឆ្នោតសភា​លើក​ទី១ ក្រោយ​ទទួល​ជោគជ័យ​លើ​អង្គការ​រដ្ឋអ៊ីស្លាម

ម៉ាឡេស៊ី ៖ ព្រះមហាក្សត្រ​លើកលែង​ទោស​មេបក្ស​ប្រឆាំង​អាន់វ៉ា

បារាំង​ចេញមុខ​រក​មធ្យោបាយ​ស្រោចស្រង់​កិច្ចព្រមព្រៀង​នុយក្លេអ៊ែរ​អ៊ីរ៉ង់

មហោស្រព​កាន​ក្រោម​សម្ពាធ​នៃ​រឿងអាស្រូវ​រំលោភផ្លូវភេទ

បារាំង៖ ១ឆ្នាំ​នៃ​អាណត្តិ​របស់​លោក​ម៉ាក្រុង ​កំណែទម្រង់​ក៏ច្រើន ​ការ​តវ៉ា​ក៏ច្រើន

ហេតុអ្វី​បាន​ជា​លីបង់​មិន​ធ្លាក់​ខ្លួន​ក្នុង​សង្រ្គាម ដូច​ប្រទេស​ជិតខាង?

ខួប២​សតវត្ស​របស់ កាល ម៉ាក្ស៖ ប្រត្យក្ស​ភាព​នៃ​ទ្រឹស្តីម៉ាក្ស នៅតែ​បង្កភាព​ចម្រូងចម្រាស់​

New York Times៖​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​កំពុង​ពិចារណា​លើ​សេណារីយ៉ូ​ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​ទ័ពអាមេរិក​នៅ​កូរ៉េខាងត្បូង

បារាំង ចង់​ស្ថាបនា​ផ្លូវថ្មី ឥណ្ឌូប៉ាស៊ីហ្វិក ជាមួយ​អូស្ត្រាលី