rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

បារាំង ៖ ប្រវត្តិ​មហាបាតុកម្មខែឧសភា ៦៨

ដោយ អៀង សុខម៉ិញ

ឧសភា ១៩៦៨-ឧសភា ២០១៨ ! ឆ្នាំ​នេះ​ជា​គម្រប់​៥០​ឆ្នាំ​គត់​បដិវត្ត​វប្បធម៌​ ដែល​ជាមហាបាតុកម្ម​ដ៏​ធំ​បំផុត​​មិន​ធ្លាប់​មាន​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បារាំង។ ៥០​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ អនុស្សាវរីយ៍​នៃ​មហាបាតុកម្ម​ នៅ​ត្រូវ​បាន​ពលរដ្ឋ​បារាំង​ចង​ចាំទុក ទុកដូច​ជា​ទង្វើ​ស្ថាបនាសង្គម​​បារាំង​សម័យ​ទំនើប​យ៉ាងដូច្នោះ។ តើ​មហាបាតុកម្ម​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​៦៨ ជា​ព្រឹត្តការណ៍​អ្វី​ឱ្យ​ប្រាកដ​ទៅ ? និង​បាន​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យ៉ាង​ណាខ្លះ ?

ឧសភាឆ្នាំ​៦៨ ឬ​ Mai 68 ជា​ចលនា​បាតុកម្ម​ ដ៏​ធំ​ក្រៃ​ពុំ​ធ្លាប់ដែល​ឃើញ​មាន និង​មាន​ទម្រង់​ជា​ដូច​ជា​ការ​ប៉ះបោរ​ធ្វើ​បដិវត្ត។

ក្រោយ​បញ្ចប់សង្គ្រាម​លោក បារាំង​​បាន​ស្គាល់​ភាព​​រីក​លូត​លាស់ និង​រុងរឿងខ្លាំង ប៉ុន្តែ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​លឿន​រហ័ស​ ទំនង​ជា​មិន​បាន​ចែក​ចាយ​​និង​ផ្តល់​ឱ្យ​ដល់​គ្រប់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ ហើយ​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ហាក់​ចាប់​ធ្លាក់​ចុះ​វិញ។ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ១៩៦៨ បារាំង​មាន​អ្នក​អត់​ការងារ​ធ្វើ​ប្រមាណ​កន្លះ​លាន​នាក់។ ពលករ​ជាង​ពីរ​លាន​នាក់ មាន​ប្រាក់​ខែ​ទាប​ ជា​អប្បបរិមា​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យវណ្ណៈកម្មករ​​​មាន​អារម្មណ៍​ថា​ដូច​ជា​ត្រូវ​បាន​គេ​ធិប​ចោល​ និង​ដាក់​ឱ្យ​នៅ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​ភាព​សម្បូរ​សប្បាយ។ នេះ​ជា​បរិបទ​សេដ្ឋកិច្ច​ ! ឯ​បរិបទ​សង្គម​វិញ ប្រជាពលរដ្ឋ​បារាំងសម័យ​នោះ ​មួយ​ភាគ​បី​ជា​ក្មេង ! ចំនួន​សិស្ស​និស្សិត​កើន​ឡើង​ (១៤ម៉ឺ​ន​នាក់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៤​ ៥០​ម៉ឺន​នាក់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨) ប៉ុន្តែ​រចនា​សម្ព័ន្ធ​មហាវិទ្យាល័យ​​សាកលវិទ្យា​ល័យ​នៅ​ដដែល ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ក្រុម​អ្នក​ឆ្វេង​និយម​ជ្រុល​ឆ្លៀត​ឱកាស បង្ហាញភាព​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត។ ឯ​ភាព​ក្រី​ក្រ សង្កាត់​តោកតាក​មាន​កើត​នៅ​ជាប់​របង​សាលា។

​និស្សិត​បារាំង ​​មិន​ចូល​ចិត្ត​នយោបាយ​បែប​ចក្រពត្តិ​របស់​អាមេរិក ដែល​ទៅធ្វើ​សង្គ្រាម​នៅ​វៀតណាម​ទែ។ បរិបទ​នយោបាយនេះ​ប្រៀប​ដូច​​ជា​ថ្នាំ​ប៉ូវ ប្រែក្លាយ​ភាព​មិន​សប្បាយ​ចិត្តទៅ​ជា​កំហឹង ​ និង​​រីក​រាល​យ៉ាង​លឿន ទៅ​ជា​ជម្លោះ​និន្នាការ​នយោបាយ នៅ​ពេល​ឃើញ​សកម្ម​ជន​និស្សិត​អ្នក​ប្រឆាំង​នឹង​សង្គ្រាម​អាមេរិក​នៅ​វៀតណាម​ម្នាក់​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុង​ប៉ារីស។

បុគ្គលិក​កម្មករ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ថ្ងៃទី ២៩​ឧសភា ១៩៦៨ © AFP/JACQUES MARIE

ដូច​យកសាំង​ទៅ​ចាក់​លើ​ភ្លើង​ និស្សិត​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ Nanterre ភាគ​ខាង​ជើង​ក្រុង​ប៉ារីស បាន​នាំ​គ្នា​កាន់កាប់​សាល​រដ្ឋបាល​សាលា​ នៅ​ថ្ងៃទី​២២​មីនា ១៩៦៨ ហើយ​ប្រកាស​បង្កើត​ចលនា​មួយ​មាន​ឈ្មោះ​២២​មីនា។ នៅ​ថ្ងៃទី ២​ឧសភា ទិវា​ប្រឆាំង​នឹង​ចក្រពត្តិ​​និយមបាន​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ណង់ទែរ​ ក្រុម​អ្នក​ស្តាំ​និយម​សម្លុត​ធ្វើការ​វាយ​ប្រហារ សាកលវិទ្យាធិការ​ព្រួយ​ក៏​បិទ​មហាវិទ្យាល័យ។ ចលនា​និស្សិត​ថ្ងៃទី ២២មីនា ដែល​គេ​បណ្តេញ​ចេញ​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ​ណង់ទែរ បាន​​​មក​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា​នៅ​សាកលវិទ្យា​សកប៊ូន កណ្តាល​ក្រុង​ប៉ារីស។ ប៉ុន្តែ​បើ​ទោះ​បី​ជា​ប៉ូលិស​បាន​ធ្វើ​ការ​បង្ក្រាប​យ៉ាង​ខ្លាំង (៩៤៥​នាក់​របួស ​និស្សិត​៤០០​នាក់ត្រូវ​ចាប់​ខ្លួន)ក៏​ក្រុម​និស្សិត​មិន​ចុះ​ញ៉ម។ ចលនា​បាតុកម្ម​និស្សិត​បាន​រាលដាល​ ទៅ​ដល់​តាម​ខេត្ត និង​នាំ​គ្នា​ដង្ហែក្បួន​បាតុកម្ម​តាម​ថ្នល់​ និងការ​ប៉ះទង្គិច​ជាមួយ​ប៉ូលិស​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ។

ប៉ុន្តែ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៣​ឧសភា ដោយ​មានការ​ចូល​រួម​ពី​​សហជីព​កម្មករ​ អ្នក​​រដ្ឋការ អ្នក​រដ្ឋបាល បាតុកម្ម​និស្សិត​បានក្លាយ​ជា​បាតុកម្ម​ទូទៅ និង​ប្រទេស​បារាំង​ទាំងមូល​ត្រូវ​ជាប់​គាំង លែង​មាន​សកម្មភាព​ គ្មាន​រថភ្លើង​ក្រោមដី គ្មានការ​ប្រមូល​សម្រាម គ្មានចែកចាយ​សបុត្រ គ្មានកាសែត គ្មានការ​ផ្សាយ​​វិទ្យុឬ​ទូរទស្សន៍ជាតិ​ទេ មានតែ​វិទ្យុRTL​និង​ទូរទស្សន៍ Europe 1​ ដែល​នៅ​បន្ត​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​។ សម្រែក​ជ័យ​ឃោស បែប​បដិវត្ត សម្រែក​ទាមទារ​ឱ្យ​បើក​ចំហ​សេរីភាព​នៃទំនៀម​ទម្លាប់​ចាស់ ... ការ​បញ្ចេញ​មតិ ជជែក​វែកញែក ប្រជុំសភា​ប្រជាជន​ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ថ្នល់​ តាម​ក្រុមហ៊ុន រោង​ល្ខោន និង​សាកលវិទ្យាល័យ។ ចំនួន​បាតុករ​បាន​ឡើង​ពី​រាប់​ពាន់​នាក់ ទៅដល់​២​លាន​នាក់ និង​ឡើង​ដល់​៨​ទៅ​១០លាន​នាក់ នៅថ្ងៃទី ២០ឧសភា។

ជីវិត​មនុស្ស​​បួន​នាក់ ត្រូវ​បាន​បាត់​បង់ នៅបាតុកម្ម​ទូទៅ​នេះ។ គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​ដល់​ថ្ងៃទី ១៩​ឧសភា ពេលប្រធានាធិបតី​ De Gaulle ត្រលប់​មក​ពី​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​រ៉ូម៉ានី​វិញ​ ទើប​មាន​ការ​ប្រកាស​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ព្រមធ្វើ​កំណែទម្រង់។ រដ្ឋាភិបាល​បើក​ការ​ចរចា​ជាមួយ​ក្រុម​សហជីព និង​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​នៅ​ថ្ងៃទី ២៧​ឧសភា ៖ ដំឡើង​ប្រាក់​ខែ​អប្បបរិមា​៣៥% និង​១០% សម្រាប់​ប្រាក់​ខែ​ផ្សេង​ទៀត កាត់​បន្ថយ​ពេល​ម៉ោង​ធ្វើការកម្មករ ព្រមទាំង​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​សង្គមសំខាន់ៗ​ជា​ច្រើន ទៅ​តាម​អ្វី​ដែល​បាតុករ​​ចង់បាន។

បី​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ប្រធានាធិបតី​ De Gaulle ប្រកាស​រំលាយ​សភា។ ការ​បោះឆ្នោត​សភា បាន​រៀប​ចំ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី ៣០​មិថុនា។ ​គណបក្ស​ស្តាំ​និយម​របស់​លោក​ ដឺហ្គោល ​ជា​អ្នក​ឈ្នះ និង​មាន​អាសនៈ​ភាគ​ច្រើន​ដាច់​ខាត​នៅ​ក្នុងសភា។

ចលនា​បាតុកម្ម​និស្សិត សហជីព​កម្មករ ​ខែ​ឧសភា​៦៨ ដែល​ជា​ចលនា​បាតុកម្ម​សង្គមដ៏​ធំ​ក្នុង​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បារាំង​​ប្រចាំ សតវត្សរ៍​ទី ២០ បាន​បិទ​បញ្ឈប់​ជាមួយ​នឹង​ការ​ពង្រឹង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ ជាមួយ​នឹង​ការ​បើក​ចំហ​វប្បធម៌​នៃ​ការ​ចរចាសង្គម​ ការ​ផ្តល់​តម្លៃ​ដល់​បុគ្គល ដល់​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​ថ្មី ដល់​សេរីភាព​ផ្លូវភេទ ... និង​ជា​ដំណាក់កាល​ដ៏​សំខាន់​នៃការយល់​ដឹង​អំពី​សាកលភាវូបនីកម្ម របស់​​សង្គម​ជឿន​លឿន៕

បណ្តាញ​ភេរវជន​ហើយ​និង​ស្មាតហ្វូន

លីប៊ី ៖ ដំណើរ​ការ​ចរចា​សន្តិភាព រាំងស្ទះ​ដោយ​ភាព​មិន​ស្របគ្នា រវាង​ប្រទេស​ពាក់ព័ន្ធ

ក្រោយ​ដណ្តើម​កាន់កាប់​រដ្ឋសភា ​តើ​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាច​ធ្វើអ្វី​លោកដូណាល់ ត្រាំ​បាន?

ខ្យល់ពុលបរិយាកាស​កំពុង​ក្លាយ​ជា​ជម្ងឺដ៏រ៉ាំរ៉ៃ​របស់​រដ្ឋធានី​ញូវដេលី

អ្វី​ទៅ​ជា​គោលដៅ​ពិត​នៃ​ទណ្ឌកម្ម​អាមេរិក​លើ​អ៊ីរ៉ង់ និង​ថាតើ​អ្នក​ណា​ដែល​កំពុង​​រងគ្រោះ​ខ្លាំង​ជាង​គេ​ពី​ទណ្ឌកម្ម​នេះ?

នៅ​ប្រទេស​ក្រីក្រ ​អត្រាអ្នក​អត់​ការងារ​ទាប​ ព្រោះ​មនុស្ស​មិន​អាច​មិន​ធ្វើការ​

គ្រិស្តសាសនា​អ័រថូដុក្​សពិភពលោក​ត្រូវ​បែកបាក់​ជាពីរ​ដោយសារតែ​វិបត្តិ​អ៊ុយក្រែន

សង្គ្រាម​ពាណិជ្ជកម្មអាមេរិក​-ចិន​ វា​លើសពី​បញ្ហា​ឱនភាព​ពាណិជ្ជកម្ម

ស្រីលង្កា ឈាន​​ចូល​​ជ្រៅ ​ក្នុង​​វិបត្តិ​​នយោបាយ​ដណ្តើម​អំណាច​

​ផ្កាយ​រណបសិក្សាពី​​​អាកាសធាតុរបស់​ចិន​និ​ងបារាំង​​ បង្ហោះ​ទៅ​អវកាស​ដោយ​ជោគជ័យ

តើ​ជម្លោះ​នៅ​តំបន់​ប៉ែកខាងត្បូង​ប្រទេស​ថៃ​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​ថៃ និង​ពួក​ឧទ្ទាម​ចាប់​កំណើត​យ៉ាង​ម៉េច?

លោក​ខាស្ហូហ្ស៊ី អ្នក​កាសែត​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដែល​ហ៊ាន​រិះគន់​ព្រះអង្គម្ចាស់​រាជទាយាទ!

តើ​កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព​រវាង​ប្រទេស​ហ្សកដានី និង​ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល​ផ្តើម​រង្គោះរង្គើ​ឬ?

ស្មាតហ្វូន ជា​ច្រក​ចេញចូល​នៃ​អសន្តិសុខ ក្នុង​វិស័យ​បច្ចេកវិទ្យា​ព័ត៌មានវិទ្យា

សកលវិទ្យាល័យ​ហាវ៉ាដ​ជាប់ចោទ​ពី​បទ​រើសអើង​ចំពោះ​សិស្ស​អាមេរិកាំង​ដើម​កំណើតអាស៊ី

រវាង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត និង​​អាមេរិក តើ​អ្នក​ណា​ចំណេញ និង​អ្នក​ណា​ខាត​នៅក្នុង​រឿង​បាត់​ខ្លួន​លោក​ហ្សាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី?

ណូបែលសេដ្ឋកិច្ច២០១៨៖ របកគំហើញ​នៃ​ការ​បញ្ចូល​កត្តា​ធម្មជាតិ ​និង​ចំណេះដឹង​ក្នុង​ការ​វិភាគ​សេដ្ឋកិច្ច

តើ​យុទ្ធសាស្រ្ត​របស់​លោក​ដូណាល់ត្រាំ​ពិតជា​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​​ក្នុងការ​ចរចា​ពាណិជ្ជកម្មមែនឬ?

តើ​លោក​ហ្សាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី​នៅ​ឯណា ហើយ​ចុះ​បើ​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​ជា​អ្នកសម្លាប់​នៅក្នុង​ទឹក​ដី​តួកគី?

តើ​ការ​ដក​ឬ​ព្យួរ​ប្រព័ន្ធ​អនុគ្រោះពន្ធ​របស់​សហភាពអឺរ៉ុប​មាន​នីតិវិធី​យ៉ាងដូចម្តេច?