rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

បារាំង ៖ ប្រវត្តិ​មហាបាតុកម្មខែឧសភា ៦៨

ដោយ អៀង សុខម៉ិញ

ឧសភា ១៩៦៨-ឧសភា ២០១៨ ! ឆ្នាំ​នេះ​ជា​គម្រប់​៥០​ឆ្នាំ​គត់​បដិវត្ត​វប្បធម៌​ ដែល​ជាមហាបាតុកម្ម​ដ៏​ធំ​បំផុត​​មិន​ធ្លាប់​មាន​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បារាំង។ ៥០​ឆ្នាំ​ក្រោយ​ អនុស្សាវរីយ៍​នៃ​មហាបាតុកម្ម​ នៅ​ត្រូវ​បាន​ពលរដ្ឋ​បារាំង​ចង​ចាំទុក ទុកដូច​ជា​ទង្វើ​ស្ថាបនាសង្គម​​បារាំង​សម័យ​ទំនើប​យ៉ាងដូច្នោះ។ តើ​មហាបាតុកម្ម​ខែ​ឧសភា ឆ្នាំ​៦៨ ជា​ព្រឹត្តការណ៍​អ្វី​ឱ្យ​ប្រាកដ​ទៅ ? និង​បាន​​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យ៉ាង​ណាខ្លះ ?

ឧសភាឆ្នាំ​៦៨ ឬ​ Mai 68 ជា​ចលនា​បាតុកម្ម​ ដ៏​ធំ​ក្រៃ​ពុំ​ធ្លាប់ដែល​ឃើញ​មាន និង​មាន​ទម្រង់​ជា​ដូច​ជា​ការ​ប៉ះបោរ​ធ្វើ​បដិវត្ត។

ក្រោយ​បញ្ចប់សង្គ្រាម​លោក បារាំង​​បាន​ស្គាល់​ភាព​​រីក​លូត​លាស់ និង​រុងរឿងខ្លាំង ប៉ុន្តែ​កំណើន​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​លឿន​រហ័ស​ ទំនង​ជា​មិន​បាន​ចែក​ចាយ​​និង​ផ្តល់​ឱ្យ​ដល់​គ្រប់​ប្រជាពលរដ្ឋ។ ហើយ​ស្ថានភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ហាក់​ចាប់​ធ្លាក់​ចុះ​វិញ។ នៅ​ដើម​ឆ្នាំ ១៩៦៨ បារាំង​មាន​អ្នក​អត់​ការងារ​ធ្វើ​ប្រមាណ​កន្លះ​លាន​នាក់។ ពលករ​ជាង​ពីរ​លាន​នាក់ មាន​ប្រាក់​ខែ​ទាប​ ជា​អប្បបរិមា​កំណត់​ដោយ​ច្បាប់​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ឱ្យវណ្ណៈកម្មករ​​​មាន​អារម្មណ៍​ថា​ដូច​ជា​ត្រូវ​បាន​គេ​ធិប​ចោល​ និង​ដាក់​ឱ្យ​នៅ​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​ភាព​សម្បូរ​សប្បាយ។ នេះ​ជា​បរិបទ​សេដ្ឋកិច្ច​ ! ឯ​បរិបទ​សង្គម​វិញ ប្រជាពលរដ្ឋ​បារាំងសម័យ​នោះ ​មួយ​ភាគ​បី​ជា​ក្មេង ! ចំនួន​សិស្ស​និស្សិត​កើន​ឡើង​ (១៤ម៉ឺ​ន​នាក់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៤​ ៥០​ម៉ឺន​នាក់​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨) ប៉ុន្តែ​រចនា​សម្ព័ន្ធ​មហាវិទ្យាល័យ​​សាកលវិទ្យា​ល័យ​នៅ​ដដែល ជា​ហេតុ​ធ្វើ​ក្រុម​អ្នក​ឆ្វេង​និយម​ជ្រុល​ឆ្លៀត​ឱកាស បង្ហាញភាព​មិន​សប្បាយ​ចិត្ត។ ឯ​ភាព​ក្រី​ក្រ សង្កាត់​តោកតាក​មាន​កើត​នៅ​ជាប់​របង​សាលា។

​និស្សិត​បារាំង ​​មិន​ចូល​ចិត្ត​នយោបាយ​បែប​ចក្រពត្តិ​របស់​អាមេរិក ដែល​ទៅធ្វើ​សង្គ្រាម​នៅ​វៀតណាម​ទែ។ បរិបទ​នយោបាយនេះ​ប្រៀប​ដូច​​ជា​ថ្នាំ​ប៉ូវ ប្រែក្លាយ​ភាព​មិន​សប្បាយ​ចិត្តទៅ​ជា​កំហឹង ​ និង​​រីក​រាល​យ៉ាង​លឿន ទៅ​ជា​ជម្លោះ​និន្នាការ​នយោបាយ នៅ​ពេល​ឃើញ​សកម្ម​ជន​និស្សិត​អ្នក​ប្រឆាំង​នឹង​សង្គ្រាម​អាមេរិក​នៅ​វៀតណាម​ម្នាក់​ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​នៅ​កណ្តាល​ទីក្រុង​ប៉ារីស។

បុគ្គលិក​កម្មករ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ថ្ងៃទី ២៩​ឧសភា ១៩៦៨ © AFP/JACQUES MARIE

ដូច​យកសាំង​ទៅ​ចាក់​លើ​ភ្លើង​ និស្សិត​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ Nanterre ភាគ​ខាង​ជើង​ក្រុង​ប៉ារីស បាន​នាំ​គ្នា​កាន់កាប់​សាល​រដ្ឋបាល​សាលា​ នៅ​ថ្ងៃទី​២២​មីនា ១៩៦៨ ហើយ​ប្រកាស​បង្កើត​ចលនា​មួយ​មាន​ឈ្មោះ​២២​មីនា។ នៅ​ថ្ងៃទី ២​ឧសភា ទិវា​ប្រឆាំង​នឹង​ចក្រពត្តិ​​និយមបាន​ប្រារព្ធ​ធ្វើ​នៅ​សាកលវិទ្យាល័យ​ណង់ទែរ​ ក្រុម​អ្នក​ស្តាំ​និយម​សម្លុត​ធ្វើការ​វាយ​ប្រហារ សាកលវិទ្យាធិការ​ព្រួយ​ក៏​បិទ​មហាវិទ្យាល័យ។ ចលនា​និស្សិត​ថ្ងៃទី ២២មីនា ដែល​គេ​បណ្តេញ​ចេញ​ពី​សាកលវិទ្យាល័យ​ណង់ទែរ បាន​​​មក​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា​នៅ​សាកលវិទ្យា​សកប៊ូន កណ្តាល​ក្រុង​ប៉ារីស។ ប៉ុន្តែ​បើ​ទោះ​បី​ជា​ប៉ូលិស​បាន​ធ្វើ​ការ​បង្ក្រាប​យ៉ាង​ខ្លាំង (៩៤៥​នាក់​របួស ​និស្សិត​៤០០​នាក់ត្រូវ​ចាប់​ខ្លួន)ក៏​ក្រុម​និស្សិត​មិន​ចុះ​ញ៉ម។ ចលនា​បាតុកម្ម​និស្សិត​បាន​រាលដាល​ ទៅ​ដល់​តាម​ខេត្ត និង​នាំ​គ្នា​ដង្ហែក្បួន​បាតុកម្ម​តាម​ថ្នល់​ និងការ​ប៉ះទង្គិច​ជាមួយ​ប៉ូលិស​ជា​រៀង​រាល់​ថ្ងៃ។

ប៉ុន្តែ​នៅ​ថ្ងៃ​ទី ១៣​ឧសភា ដោយ​មានការ​ចូល​រួម​ពី​​សហជីព​កម្មករ​ អ្នក​​រដ្ឋការ អ្នក​រដ្ឋបាល បាតុកម្ម​និស្សិត​បានក្លាយ​ជា​បាតុកម្ម​ទូទៅ និង​ប្រទេស​បារាំង​ទាំងមូល​ត្រូវ​ជាប់​គាំង លែង​មាន​សកម្មភាព​ គ្មាន​រថភ្លើង​ក្រោមដី គ្មានការ​ប្រមូល​សម្រាម គ្មានចែកចាយ​សបុត្រ គ្មានកាសែត គ្មានការ​ផ្សាយ​​វិទ្យុឬ​ទូរទស្សន៍ជាតិ​ទេ មានតែ​វិទ្យុRTL​និង​ទូរទស្សន៍ Europe 1​ ដែល​នៅ​បន្ត​ផ្តល់​ព័ត៌មាន​។ សម្រែក​ជ័យ​ឃោស បែប​បដិវត្ត សម្រែក​ទាមទារ​ឱ្យ​បើក​ចំហ​សេរីភាព​នៃទំនៀម​ទម្លាប់​ចាស់ ... ការ​បញ្ចេញ​មតិ ជជែក​វែកញែក ប្រជុំសភា​ប្រជាជន​ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​តាម​ថ្នល់​ តាម​ក្រុមហ៊ុន រោង​ល្ខោន និង​សាកលវិទ្យាល័យ។ ចំនួន​បាតុករ​បាន​ឡើង​ពី​រាប់​ពាន់​នាក់ ទៅដល់​២​លាន​នាក់ និង​ឡើង​ដល់​៨​ទៅ​១០លាន​នាក់ នៅថ្ងៃទី ២០ឧសភា។

ជីវិត​មនុស្ស​​បួន​នាក់ ត្រូវ​បាន​បាត់​បង់ នៅបាតុកម្ម​ទូទៅ​នេះ។ គេ​ត្រូវ​រង់ចាំ​ដល់​ថ្ងៃទី ១៩​ឧសភា ពេលប្រធានាធិបតី​ De Gaulle ត្រលប់​មក​ពី​បំពេញ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​រ៉ូម៉ានី​វិញ​ ទើប​មាន​ការ​ប្រកាស​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ព្រមធ្វើ​កំណែទម្រង់។ រដ្ឋាភិបាល​បើក​ការ​ចរចា​ជាមួយ​ក្រុម​សហជីព និង​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​នៅ​ថ្ងៃទី ២៧​ឧសភា ៖ ដំឡើង​ប្រាក់​ខែ​អប្បបរិមា​៣៥% និង​១០% សម្រាប់​ប្រាក់​ខែ​ផ្សេង​ទៀត កាត់​បន្ថយ​ពេល​ម៉ោង​ធ្វើការកម្មករ ព្រមទាំង​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​សង្គមសំខាន់ៗ​ជា​ច្រើន ទៅ​តាម​អ្វី​ដែល​បាតុករ​​ចង់បាន។

បី​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ប្រធានាធិបតី​ De Gaulle ប្រកាស​រំលាយ​សភា។ ការ​បោះឆ្នោត​សភា បាន​រៀប​ចំ​ឡើង​នៅ​ថ្ងៃទី ៣០​មិថុនា។ ​គណបក្ស​ស្តាំ​និយម​របស់​លោក​ ដឺហ្គោល ​ជា​អ្នក​ឈ្នះ និង​មាន​អាសនៈ​ភាគ​ច្រើន​ដាច់​ខាត​នៅ​ក្នុងសភា។

ចលនា​បាតុកម្ម​និស្សិត សហជីព​កម្មករ ​ខែ​ឧសភា​៦៨ ដែល​ជា​ចលនា​បាតុកម្ម​សង្គមដ៏​ធំ​ក្នុង​​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​បារាំង​​ប្រចាំ សតវត្សរ៍​ទី ២០ បាន​បិទ​បញ្ឈប់​ជាមួយ​នឹង​ការ​ពង្រឹង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ ជាមួយ​នឹង​ការ​បើក​ចំហ​វប្បធម៌​នៃ​ការ​ចរចាសង្គម​ ការ​ផ្តល់​តម្លៃ​ដល់​បុគ្គល ដល់​គំនិត​ផ្តួចផ្តើម​ថ្មី ដល់​សេរីភាព​ផ្លូវភេទ ... និង​ជា​ដំណាក់កាល​ដ៏​សំខាន់​នៃការយល់​ដឹង​អំពី​សាកលភាវូបនីកម្ម របស់​​សង្គម​ជឿន​លឿន៕

លោកអូបាម៉ា ជាអធិបតី នៃ​ខួប​១០០ឆ្នាំ ​ថ្ងៃ​កំណើត​របស់​លោក​ នែលសុន​ ម៉ាន់ដេឡា

បារាំង៖​ពានរង្វាន់​បាល់ទាត់ពិភពលោក​ជួយ​ផ្តល់​សន្ទុះ​សេដ្ឋកិច្ច និង​ស្តារ​ប្រជាប្រិយភាព​ប្រធានាធិបតី?

តុល្យាការ​ខ្លះ​នៃ World Cup 2018 ដែល​នឹង​ចប់​សព្វគ្រប់​នៅថ្ងៃ ១៥ កក្កដា

ឥណ្ឌា៖ យក្សសេដ្ឋកិច្ចដែលទើបងើបពីដេក តែនៅផុយស្រួយ

នៅពេល​ដែល​ចិន​ចាប់អារម្មណ៍​តំបន់​ដើមបូព៌ា

វ៉ាក់សាំង​ប្រឆាំង​មេរោគ​អេដស៍ នឹងមាន​​រូបរាង​នៅពេល​ឆាប់ៗខាងមុខ?

ណាជីព រ៉ាហ្សាក់៖ ​ពីនាយករដ្ឋមន្រ្តី​ ក្លាយ​ជា​ជនជាប់ចោទពុក​រលួយ​

តើ​សហភាពអាហ្រ្វិក​អាចរស់​ដោយ​ទីពឹង​ខ្លួនឯង​ជាង​ទីពឹង​លើ​ជំនួយបរទេស​បាន​ដែរ​ឬ​ទេ?

អត្រា​​កំណើន​​អត្តឃាត​​នៅ​​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​​កាន់​តែ​​ព្រួយ​បារម្​ភ​

ការ​ប្រកួត World Cup-2018 នៅ​រុស្ស៊ី​ដែល​ឈាន​ដល់​ពាក់កណ្តាល​ទី​ហើយ ក៏​ល្អក់​ដោយ​ឧប្បត្តិហេតុ​ខ្លះៗ

បារាំង​រៀបចំ​សន្និសីទ​ស្តីពី​វិបត្តិ​មនុស្សធម៌​នៅ​យេម៉ែន តែ​ត្រូវ​បាន​ក្រុម​អង្គការ​​ក្រៅរដ្ឋាភិបាល​ស្តី​បន្ទោស

បរិបទ​​តានតឹង​នៃ​​ទស្សនកិច្ច​​​​រដ្ឋមន្ត្រី​​ការពារជាតិ​​អាមេរិក​លើកទី១​ ​​ក្នុង​​ទឹកដី​​ចិន​

អាវុធគីមី៖​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ពិភពលោក​ត្រូវ​ពង្រឹង​អំណាច​របស់​អង្គការ​ដើម្បី​ហាម​ឃាត់​អាវុធគីមី?

តើ​កង​យោធា​អវកាស​អាមេរិក​អាច​នឹង​លេច​ចេញ​រូបរាង​ដែរ​ឬទេ?

ការ​​ប្រកួត​ World Cup - 2018 ​នៅ​រុស្ស៊ី​បន្ត​ទៅ​៨ថ្ងៃ​ហើយទាំង​ហែរហម​ដោយ​ចំណុច​ខ្លះ​គួរ​អោយ​ភ្ញាក់​ផ្អើល​

​អាមេរិក​របស់​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​កំពុង​បន្ត​អនុវត្តន៍​នយោបាយ​ឯកតោភាគីនិយម និង​ឯកោនិយម?

តួកគី៖​ហេតុអ្វី​បាន​ជា​លោក​អ៊ែរដូហ្កាន​ហាក់​បាន​ធ្លាក់​កូដ​នៅ​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​សម្រាប់​ការ​បោះឆ្នោត​ថ្ងៃទី២៤ មិថុនា?

បាល់ទាត់ពិភពលោកឆ្នាំ២០២៦ ៖ កាណាដា ម៉ិចសិក និងសហរដ្ឋអាមេរិកបានទទួលសិទ្ធិរួមគ្នាធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះក្នុងបរិបថជម្លោះពាណិជ្ជកម្ម

បទវិភាគ៖​សម្រាប់​លោកពូទីន World Cup ២០១៨ជា​មុខមាត់​ប្រទេស​រុស្ស៊ី

វិបត្តិ​ជនភៀស​ខ្លួន​តាម​ទូក​កំពុង​ធ្វើឱ្យ​អ៊ីតាលី​និង​បារាំង មើលមុខ​គ្នា​មិន​ចំ