rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

កំណើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន បណ្តុះ​អត្តសញ្ញាណ​តៃវ៉ាន់

ដោយ អៀង សុខម៉ិញ

នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ​ទី ១​តុលា ម្សិលមិញ ប៉េកាំង​បាន​ប្រារព្ធ​ពិធី​រំលឹក​ខួប៧០​ឆ្នាំ ​​នៃ​ការ​បង្កើត​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន ដោយ​មាន​ការ​រៀប​ចំ​ពិធី​ព្យុហយាត្រា​សម្ញែងឫទ្ធិ​យោធា​ដ៏អស្ចារ្យ។ សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិតចិន អបអរភាព​ចាស់ទុំ​នយោបាយ ​ ឯ​តៃ​វ៉ាន់វិញ​ក៏មាន​​​មោទនភាព។ ​កំណើត​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន បាន​ប្តូរ​ផ្លាស់​​តៃវ៉ាន់។ ៧០​ឆ្នាំក្រោយ ​តៃវ៉ាន់មាន​ឬសចាក់គល់​កាន់​តែ​មាំ និង​​​មាន​អត្តសញ្ញាណជាតិ​កាន់​តែ​ច្បាស់​ជា​របស់​ខ្លួន​ ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​ចិន។

តៃវ៉ាន់​ និង​ចិន បាន​បែកចេញ​ពី​គ្នា ដោយ​​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល នៅ​ឆ្នាំ​​​១៩៤៩។ ជា​សង្គ្រាម​រវាង​កង​កម្លាំង​អ្នក​ជាតិ​និយម​ចិន (គួមីងតាង) និង​កងទ័ព​​កុម្មុយនិស្ត​ដឹកនាំ​ដោយ​លោក ម៉ៅសេទុង។ ក្រុម​​ម៉ៅនិយម​ ជា​អ្នក​ឈ្នះ​សង្គ្រាម បាន​ប្រកាស​បង្កើត​សារធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន នៅ​ដីគោក នា​ថ្ងៃ​ទី ១​តុលា ឆ្នាំ​១៩៤៩។ ចំណែក​ក្រុម​អ្នក​ជាតិ​និយមចាញ់ ក៏​​រត់​ទៅ​​តាំង​ទី​និង​ប្រកាស​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ចិន នៅ​តៃវ៉ាន់។ ប៉ុន្តែ​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ដីគោគ (ក្រុង​ប៉េកាំង)​ បាន​​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ថា តៃវ៉ាន់ ជា​កោះ​នៃ​ក្រុមឧទ្ទាម និង ​ជា​ខេត្ត​មួយ​របស់​ចិន ដែល​ចិន​ត្រូវ​តែ​យក​មក​ដាក់​បញ្ចូល​ក្នុង​ទឹកដី​របស់​ខ្លួន​វិញ នៅថ្ងៃ​ណាមួយ។ ការ​បញ្ចូល​​តៃវ៉ាន់​មក​ក្នុង​ទឹកដី​ចិន ដែល​អាច​នឹង​ត្រូវ​ធ្វើ​ដោយ​ប្រើ​កម្លាំង​ទ័ពផង​​ប្រសិន​បើ​ចាំបាច់។

៧០​ឆ្នាំក្រោយ រដ្ឋាភិបាល​ប៉េកាំង នៅ​តែ​ខ្វល់​ខ្វាយ​ជានិ​ច្ច​ នឹង​ការ​ចាប់​ច្របាច់​តៃវ៉ាន់​មក​ធ្វើ​ជា​ចិន​តែ​មួយ។ ប៉េកាំង​​នៅ​តែចាត់ទុក​តៃវ៉ាន់ ជា​ចំណែក​មួយ​នៃ​ចិន ដែលបែក​បាក់​បាត់​ទៅ ហើយ​​ត្រូវ​ប្រមូលមក​ផ្គុំ​គ្នា​វិញឱ្យ​ខាន​តែ​បាន បើ​ទោះ​បី​ជា​ប្រជាពលរដ្ឋ​តៃវ៉ាន់ គិត​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ។​

ពលរដ្ឋ​តៃវ៉ាន់ ពិសេស​ក្មេងៗ “​និយាយថា​​ដែន​ដី​តៃវ៉ាន់ ថា​ជា​ចំណែក​មួយ​របស់​ចិនប្រជាមានិត” ជា​ឃ្លា​ដែល​គ្មាន​ន័យ​សោះ។ យុវវ័យ​ក្រោម​អាយុ​២០​ឆ្នាំ​ភាគ​ច្រើន​ យល់​ថា តៃវ៉ាន់​ជា​ប្រទេស​មួយ​ ព្រោះ​មាន​ស្វ័យភាព មាន​រដ្ឋាភិបាល មានពលរដ្ឋ​ និងមាន​ដែនដី។ សម្រាប់​ក្មេង​ជំនាន់​ក្រោយ ពួកគេ​បាន​អះអាង​មិន​បាន​កើត​នៅ​ក្នុង​ទឹក​ដីចិន គ្មាន​អារម្មណ៍​ថា​ជា​ចិនទេ បើ​ទោះ​បី​ជា​មាន​កាន់​​វប្បធម៌ចិន តែ​ពួកគេ​ខុស​ពី​ចិន។ បើ​គេ​ជឿ​លទ្ធផល​នៃ​ការ​ស្ទង់​មតិ របស់​សាកលវិទ្យាល័យ​ជាតិ​តៃប៉ិ ប្រជាពលរដ្ឋ​រស់​នៅ​លើ​កោះ ដែល​កំណត់​អត្តសញ្ញាណ​ខ្លួន​ជា​តៃវ៉ាន់ កើន​ឡើង​ពី ១៨%​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩២ ដល់​៥៥% នៅ​ឆ្នាំ​២០១៨។ អត្រា​អ្នក​ដែល​គិត​ថា​ខ្លួន​ជា​ចិននិង​តៃវ៉ាន់ នៅ​ឋេរ​ត្រឹម​៤០%​ដដែល ចំណែក​អ្នក​ដែល​ចាត់​ទុក​ខ្លួន​ជា​ចិន បាន​ធ្លាក់​ចុះ​ពី​១ភាគ​បួន​មក​ត្រឹម​៤%ប៉ុណ្ណោះ។

តាមការពិត​គំនិត​របស់​យុវភាព​តៃវ៉ាន់​ជំនាន់​ថ្មី មិន​ខុស​ទេ ! របប​កុម្មុយនិស្ត​មិន​ដែល​បាន​មក​កាន់​កាប់ និងគ្រប់គ្រង​តៃវ៉ាន់ សោះ​ឡើយ។ តៃវ៉ាន់ មាន​ប្រវត្តិ​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ចិន​ក្នុង​​រយៈ​ពេល​ដ៏​ខ្លី​បំផុត ​ប្រមាណ​តែ​១០​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ពោល​គឺ​នៅ​ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​១៨៨៥-១៨៩៥។ ចាប់​ពី​ឆ្នាំ​១៨៩៥មក តៃវ៉ាន់​ត្រូវ​បាន​ផ្ទេរ​ទៅ​ឱ្យ​ជប៉ុនគ្រប់គ្រងស្ថាបនា​ រហូត​ដល់​ពេល​បញ្ចប់​​សង្គ្រាមលោកលើក​ទីពីរ។ ដូច្នេះ​ ក្រៅ​អំពី​ភាសា​ តៃវ៉ាន់​និង​ចិន គ្មាន​អត្តសញ្ញាណ​ និង​​​វប្បធម៌នយោបាយ​រួមគ្នា​ទេ។

គំនិត​រំលេច​អំពី​អត្តសញ្ញាណថ្មី​ ជាជនជាតិ​​តៃវ៉ាន់ បាន​និង​កំពុង​ធ្វើ​ឱ្យ​ប៉េកាំង​ឈឺ​ក្បាល​យ៉ាង​ខ្លាំង។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​បាន​ជាប្រធានាធិបតី​ចិន លោក ស៊ី ជីនពីង តាំង​ពី​ឡើង​កាន់​អំណាច​មក បាន​បញ្ជាក់​ឆន្ទៈ​យ៉ាង​ច្បាស់​លាស់ ចង់​ក្រសោប​យកកោះ​តៃវ៉ាន់​មក​ដាក់​ក្នុង​ក្រញាំ​ដៃ​ចិន​ដី​គោក​វិញ។ នៅ​ក្នុង​សុន្ទរកថា​កាលពី​ខែ​មករា​ដើម​ឆ្នាំ លោក​ស៊ីជីនពីង បាន​អះអាង​ថា ការ​ច្របាច់​តៃវ៉ាន់​មក​ជាចិន​តែ​មួយ ជា​អ្វី​ដែល​មិន​អាច​ចៀស​បាន និង​ជា​បញ្ហា​ដែលត្រូវ​តែ​ដោះស្រាយ​ឱ្យ​ចប់ មិន​គួរ​បន្សល់​ទុក​ដល់​ជំនាន់​ក្រោយ​ទេ។

​ភាសាបែប​នេះ ​មិន​អាច​ចូល​ត្រចៀក​ពលរដ្ឋ​តៃវ៉ាន់ដែល​ជា​​អ្នក​ធ្លាប់​មានសេរីភាព​ ធ្លាប់​បញ្ចេញ​មតិ​តាម​រយៈ​ការ​បោះឆ្នោត​ដោយ​សេរី​និង​សកល​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩០​ឡើយ។​ មាន​តែ​ពលរដ្ឋ​វ័យ​ចំណាស់ខ្លាំង​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​នៅចងចាំ​ថា​មាន​ឈាម​ជ័រ​ជា​ចិន -ចង​ចាំ​ថា​ ចិន ​ពេល​នោះ​ក្រីក្រ​ខ្លាំង​ណាស់ បើប្រៀប​មក​តៃវ៉ាន់ដែល​បាន​រីកលូត​លាស់​ ឡើង​ដល់​កំរិត​កំពូល​នៅ​ទសវត្សរ៍​១៩៨០ ក្លាយ​ជា​កូន​នាគ​ប្រចាំ​អាស៊ី​ ទន្ទឹម​ហុងកុងសិង្ហបុរី និង​កូរ៉េខាង​ជើង។ ប៉ុន្តែការព្រមទទទួល​ស្គាល់ថា​មានឈាម​ជា​ចិន មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា​ព្រម​ក្លាយ​ជា​ទៅ​កម្មសិទ្ធិ​របស់​ប៉េកាំងទេ។

អ្វី​ដែល​ខុសគ្នា​ខ្លាំង​រវាង​តៃវ៉ាន់​​ពី​ចិនប្រជាមានិត គឺ​សេរីភាព​នៃការ​បញ្ចេញ​មតិ។ តៃវ៉ាន់​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​លូតលាស់​អូសទាញ​លិទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ទៅ​ជាប់​ជាមួយ។ ឯ​ចិន​ពេល​នេះ ​បាន​ក្លាយ​ជា​មហា​អំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់​ទីពីរ​មែន តែ​គ្មាន​ការ​វិវឌ្ឍលើ​ផ្នែក​នយោបាយ​ទេ។ ចំណាត់ការ​លើ​បាតុករ​នៅហុងកុង​ រឹត​តែ​ធ្វើ​ឱ្យ​យុវជន​តៃវ៉ាន់​កាន់​តែ​មិន​ចង់​បៀត​​ប៉េកាំង​ខ្លាំងឡើង។ ទំនាក់ទំនង​តៃវ៉ាន់-ចិន នឹង​ក្លាយ​ជា​ប្រធានបទស្នូល​ ​នៃ​ការ​បោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី​តៃវ៉ាន់ខែ​មករា​ខាង​មុខ ជាក់​ជា​មិន​ខាន៕

ហេតុអ្វីបានជាប៉ាគីស្ថានបានសុំធ្វើជាអ្នកសម្របសម្រួលឲ្យមានកិច្ចសន្ទនារវាងអ៊ីរ៉ង់ និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត?

តើប្រទេសណាមានសេដ្ឋកិច្ចប្រកួតប្រជែងបំផុតសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៩?

តើ រុស្ស៊ី ផ្អែកឬទេ លើ “ ការទូតវាតឥទ្ធិពល”?

បារាំង រៀប​ចំ​ការតស៊ូមតិ ស្តីពីអន្តោប្រវេសន៍ នៅ​សភា និង​ព្រឹទ្ធសភា

ឥណ្ឌា​ ដាក់​ការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការរីក​រាលដាល​ជំងឺ​របេង​ជា​អាទិភាព​

ហេតុអ្វីបានជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំសម្រេចដកទ័ពអាមេរិកចេញពីតំបន់ប៉ែកខាងជើងស៊ីរី?

រុស្ស៊ីក្រាលព្រំក្រហម ស្វាគម Huawei ដើម្បីទទួលបណ្តាញ 5G

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន៖ ម៉ៅសេទុងអ្នកបង្កើតតែតេងស៊ាវភីងជាអ្នកបណ្តុះឲ្យរីកលូតលាស់

១ឆ្នាំក្រោយឃាតកម្មសម្លាប់លោកយ៉ាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតពិបាកស្រោចស្រង់កេរ្តិ៍ឈ្មោះនៅលើឆាកអន្តរជាតិ

ហេតុអ្វី​ចំនួន​មនុស្ស​ចាស់​កើនឡើង​ជំរុញឱ្យ​ថៃ​ត្រូវការ​កម្លាំង​ពលកម្ម​បរទេស​?

អ៊ុយក្រែន​បារម្ភ​បាត់បង្អែក​អាមេរិក ដ្បិតជាប់​ក្នុង​ដង្កាប់​វិវាទ រវាង​លោកត្រាំ និង ពួកប្រឆាំង គាត់

UN ​ជំរុញ​ឱ្យ​ដាំដើមឈើ​នៅ​ទីក្រុង​ ​ដើម្បី​ជួយ​កាត់​បន្ថយការ​កើន​កម្តៅ

Greta Thunberg និមិត្តរូប​នៃ​កុមារលើពិភពលោក ក្នុង​ការ​​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​

ក្នុងរយៈពេល ៥០ឆ្នាំ អាមេរិកខាងជើងបានបាត់បង់សត្វស្លាបជិត ៣ ០០០លានក្បាល

តើ​ព័ត៌មាន​អាក្រក់ ​(Bad News) ជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងដូចម្ដេច?

រុស្ស៊ី-ចិន៖ ចំណងទូត៧០ឆ្នាំ បានបើកយុគសម័យថ្មី

ក្រោយ​បោះឆ្នោតជាតិ​, ​អ៊ីស្រាអែល​ នៅតែ​លំបាកក្នុង​ការ​រៀបចំ​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​

ហេតុអ្វី​បានជា​ឥណ្ឌូណេស៊ី​តែងតែ​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​ភ្លើង​ឆេះព្រៃ?