rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

នៅ​ថ្ងៃ​បុណ្យ​ឯករាជ្យ ប្រធានាធិបតី​ភូមា អំពាវនាវ​ឲ្យ​កែប្រែ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​របស់​ពួកយោធា

ដោយ ឈាង បុប្ផា

ប្រទេស​ភូមា នៅថ្ងៃ​ព្រហស្បតិ៍នេះ ប្រារព្ធ​បុណ្យ​ឯករាជ្យ​ជាតិ លើកទី​៧០ ដែល​បាន​រួចចាក​ចេញ​ផុត ពី​ក្រោម​អាណានិគមនិយម​អង់គ្លេស។ នៅឆ្នាំនេះ បុណ្យ​ឯករាជ្យ​ជាតិ​នៅភូមា គ្របដណ្តប់​ដោយ​វិបត្តិជនភៀសខ្លួន​រ៉ូហ៊ីងយ៉ា និង​អំពើហិង្សា​នៅ​រដ្ឋរ៉ាឃីន។ កាលពី​៧០​ឆ្នាំ មុន គឺ​លោកអ៊ុងសាន ដែល​ជា​ឪពុក​របស់លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី ដែល​ជា​វីរបុរស​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស​ឲ្យ​ប្រទេស​ភូមា។ នៅ​៧០​ឆ្នាំ​ក្រោយ ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស តើកូនស្រី​របស់​លោក​អ៊ុងសាន អាច​ដើរតាម​គំរូ​របស់​ឪពុក ដើម្បី​ដឹកនាំ​ភូមា ទៅ​រក​ឯកភាព និង​សេរីភាព រុងរឿង​ដែរឬទេ?

នៅ​ថ្ងៃ​អបអរ​ខួប​៧០​ឆ្នាំ នៃ​បុណ្យឯករាជ្យ​ជាតិ ប្រធានាធិបតី​ភូមា លោក​ទីន ចរ បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​មាន​យុត្តិធម៌ សម្រាប់​រាល់​ជនជាតិភាគតិច ទៅតាម​ប្រព័ន្ធ​សហព័ន្ធ។ ប៉ុន្តែ លោក​មិន​បាន​លើកនិយាយ​សូម្បី​មួយម៉ាត់​ពី​បញ្ហា​ជនជាតិភាគតិច រ៉ូហ៊ីងយ៉ា ក្រុម​ប្រជាជន​កាន់សាសនា​អ៊ីស្លាម ដែល​កំពុង​រត់ភៀសខ្លួន​ចេញពី​អំពើហិង្សា​នៅ​រដ្ឋរ៉ាឃីន ភាគខាងជើង​ភូមា​នោះទេ។

រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី​កំពុង​រងការរិះគន់​ពី​សហគមន៍​អន្តរជាតិ ថា អសមត្ថភាព ក្នុង​រឿង​ប្រព្រឹត្ត​ហិង្សា នៅ​រដ្ឋរ៉ាឃីន ដែល​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​ជនជាតិ​ភាគតិច រ៉ូហ៊ីងយ៉ា រាប់សែន​នាក់​រត់ភៀសខ្លួន​ទៅ​ទឹកដី​បង់ក្លាដែស។ អង្គការ​សហប្រជាជាតិ បាន​ចោទប្រកាន់​កងទ័ព​ភូមា​ថា កំពុង​ធ្វើ​នយោបាយ​បោសសម្អាត​ជាតិពិន្ធុ តាមរយៈ ការដុតបំផ្លាញ និង​សម្លាប់​ជនជាតិ​រ៉ូហ៊ីងយ៉ា នៅ​រដ្ឋរ៉ាឃីន។

មេទ័ព​ភូមា ធ្លាប់​បាន​និយាយ​បដិសេធ​មិនទទួល​ស្គាល់​ជនជាតិ​រ៉ូហ៊ីងយ៉ា នៅភូមា ដោយ​ចាត់ទុក​ពួកគេ​ជា​ជនជាតិ​បង់ហ្កាល​ពី​បង់ក្លាដែស ដែល​អាជ្ញាធរ​ អង់គ្លេស បាន​នាំ​ទៅ​ភូមា នៅ​សម័យ​អាណានិគមអង់គ្លេស។ គ្មាន​ភ្លើងខៀវ​ពី​យោធា​ភូមា រដ្ឋាភិបាល​របស់លោកស្រី​ស៊ូជី ពិបាក​នឹង​បិទ​បញ្ចប់​វិបត្តិ​ជនភៀសខ្លួន រ៉ូហ៊ីងយ៉ា។

កំណែទម្រង់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​របស់​ពួកយោធា

នៅថ្ងៃ​បុណ្យ​ឯករាជ្យជាតិ ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល​ភូមា ដែល​ជា​មនុស្សសំខាន់ របស់លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី ​បាន​អំពាវនាវ​ផងដែរ ឲ្យ​មាន​ការធ្វើ​វិសោធនកម្ម​លើ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែល​ពួកយោធា បាន​តាក់តែងឡើង កាលពី​ឆ្នាំ ២០០៨។ ទៅតាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​របស់​ពួកយោធា​ភូមា យោធា​មាន​សិទ្ធិ​កាន់កាប់ ដោយ​ស្វ័យប្រវត្តិ​កៅអី​របស់​សភា ប្រមាណ ២៥ភាគរយ។

លោកអ៊ុងសាន បិតា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ឲ្យភូមា

មុន​នឹង​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ ពេញលេញ និង​ជា​ផ្លូវការ នៅថ្ងៃទី ៤ មករា ឆ្នាំ ១៩៤៨ ភូមា​ធ្លាប់​ស្ថិត​នៅ​ក្រោម​ការត្រួតត្រា​របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស​អស់​៦០​ឆ្នាំ។ សូមបញ្ជាក់ថា អង់គ្លេស​ដែល​ធ្វើ​អាណានិគម​ទៅលើ​ប្រទេស​ឥណ្ឌា ប្រទេស​ជិតខាង​របស់​ភូមា បាន​ចាប់អារម្មណ៍​ខ្លាំង​លើ​រ៉ែមាស ត្បូងពេជ្រ​របស់​ភូមា និង​បាន​ធ្វើ​សង្រ្គាម​បីដង ជាមួយ ភូមា មុន​នឹង​ឈាន​ចូល​ទៅ​ត្រួតត្រា ពេញទី លើ​ភូមា នៅ​ឆ្នាំ ១៨៨៥។

ចាប់តាំង​ពី​មាន​ផ្ទុះ​សង្រ្គាម​លោក​លើក​ទី២ ក្រុមជាតិនិយម ដូចជា ឧត្តមសេនីយ៍ អ៊ុងសាន ដែល​ជា​ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី មេដឹកនាំ​ភូមាបច្ចុប្បន្ន និង​មន្រ្តី​យោធា​ជាង​១០​នាក់ ផ្សេង​ទៀត បាន​ចូលរួម​ជាមួយ​កងទ័ព​ជប៉ុន ដើម្បី ធ្វើ​សង្រ្គាម​បណ្តេញ​អង់គ្លេស​ចេញពី​ភូមា។ នៅក្រោយ​សង្រ្គាម​លោកលើក​ទី២​បាន​បិទបញ្ចប់ ពោល​គឺ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៧ លោក​អ៊ុងសាន បាន​ប្រកាស​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ប្រទេស​អង់គ្លេស។ ប៉ុន្តែ ជាអកុសល លោក​ត្រូវ​បាន​គេ​លួចធ្វើឃាត នៅខែ កក្កដា ឆ្នាំ ដដែល ពោល​គឺ​ប៉ុន្មាន​ខែ​មុន​ដែល​ភូមា បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ​ជា​ផ្លូវការ​ពីអង់គ្លេស នៅឆ្នាំ ១៩៤៨។ សម្រាប់​ប្រជាជន​ភូមា លោក​អ៊ុងសាន ឪពុក​របស់​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី ជា​វីរបុរស ជា​បិតា​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​ភូមា ដែល​គេ​កត់ត្រា​ទុក​ជានិច្ច ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្តភូមា។

៧០​ឆ្នាំ មកហើយ ក្រោយ​ទទួល​ឯករាជ្យ ភូមា​នៅតែ​មិន​ចម្រុងចម្រើន

នៅ​ក្រោម​អាណានិគមនិយម​អង់គ្លេស សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ភូមា​ប្រែប្រួល រីកចម្រើន ដោយ​ភូមា នៅ​ឆ្នាំ ១៩៣៩ បាន​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​នាំចេញ​អង្ករ​ដ៏​សំខាន់​មួយ នៅក្នុង​ពិភពលោក។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៨ ភូមា​បាន​ទទួល​ឯករាជ្យ លែង​ស្ថិតនៅក្រោម​ចំណុះ​ដឹកនាំ​របស់​អង់គ្លេស​មែន ប៉ុន្តែ ប្រជាជន​ភូមា​មិន​បាន​ទទួល​ផលផ្លែផ្កាពី​ឯករាជ្យ​នោះទេ។ សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ភូមា​បាន​ធ្លាក់​ដាំក្បាល​ចុះ ដោយសារ​តែ​អំពើពុករលួយ ដោយសារ​តែ​សង្រ្គាម​ស៊ីវិល។ ប្រទេស​ភូមា​ចាប់ផ្តើម​ស្គាល់​សា​ជា​ថ្មី សង្រ្គាម​ប្រយុទ្ធគ្នា រវាង​ក្រុម​ជនជាតិភាគតិច ហើយ​និង​ក្រុម​យោធា ។ នេះ​គេ​នៅមិនទាន់​និយាយ​ពី​ អំណាច​ផ្តាច់ការ​របស់ក្រុម​យោធា​ភូមា ដែល​បានគ្រប់គ្រង​ភូមា ជិត​៥០ឆ្នាំ​មក​នោះទេ។

លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី​ចង់ដើរ​តាម​ផ្លូវ​របស់​ឪពុក ដើម្បី​ធ្វើ​នយោបាយ​បង្រួបបង្រួម​ភូមា

លោក​អ៊ុងសាន បាន​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ឲ្យ​ភូមា។ មុន​នឹង​ត្រូវ​គេ​ធ្វើ​ឃាត នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៧ លោក​អ៊ុងសាន ​ដែល​ចង់​បាន​ឯកភាព​ជាតិ​ឲ្យ​ភូមា បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ជាមួយ បណ្តា​ក្រុមឧទ្ទាម​ជនជាតិ​ភាគតិច ដើម្បី​បិទបញ្ចប់​ជម្លោះ​ប្រដាប់អាវុធ ក្នុង​ប្រទេស​ភូមា។ ប៉ុន្តែ កិច្ចព្រមព្រៀង​បិទបញ្ចប់​ជម្លោះ​ប្រដាប់​អាវុធ​ រវាង​ក្រុមជនជាតិ​នៅ​ភូមា បាន​ស្លាប់​ទៅ​ជាមួយ លោកអ៊ុងសាន ដោយ​គ្មាន​ភាគី​ណា​អនុវត្ត​តាម​នោះទេ។

លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី​ដែល​ចង់​ដើរ​តាមផ្លូវ របស់​ឪពុក បាន​ព្យាយាម សើរើ ឡើងវិញ ដើម្បី ​បិទបញ្ចប់​ការប្រយុទ្ធគ្នា រវាង​ក្រុមទាហាន​រដ្ឋាភិបាល និង​ក្រុមប្រដាប់អាវុធ​ជនជាតិ​ភាគតិច។ ប៉ុន្តែ យ៉ាងណាក៏ដោយ ទោះជា​លោកស្រី ស៊ូជី បាន​ជោគជ័យ ចូលកាន់​អំណាច​នៅភូមា តាម​រយៈ​ការឈ្នះឆ្នោត នៅ​ឆ្នាំ ២០១៥មែន ប៉ុន្តែ លោកស្រី ស៊ូជី គ្មាន​អំណាច​ផ្តាច់មុខ ដើម្បី អារកាត់​រឿងនេះ​តែម្នាក់នោះទេ។ ក្រុមយោធា​ភូមា​ទោះ​ជា​យល់ព្រម​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី ចូល​ដឹកនាំ​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ីវិល មែន ប៉ុន្តែ នៅតែ​ក្រាញ រក្សា​អំណាច​ផ្តាច់មុខ​របស់ខ្លួន នៅក្នុង​រដ្ឋាភិបាល និង​សភា។

ដរាបណា កងទ័ព​ភូមា​នៅតែ​ដើរតួ​សំខាន់​នៅក្នុង​ការសម្រេច​របស់​រដ្ឋាភិបាល ​ភូមា នឹង​មិន​អាច​ផ្លាស់ប្តូរ​មុខមាត់​ច្រើន​នោះទេ។ សង្រ្គាម​ស៊ីវិល​ដែល​បន្សល់​ទុក ​តាំង​ពី​តែ​ថ្ងៃ​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ភូមា នៅ​ញាំញី ភូមា រហូត​ដល់​សព្វថ្ងៃ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​ផ្តល់​អំណាច​ដល់​ក្រុម​យោធា នៅ​តែ​មាន​សុពលភាព ពោល​គឺ​ យោធា​ភូមា​នៅតែ​មាន​សិទ្ធិ​គ្រប់គ្រង​កៅអី​២៥ភាគរយ​របស់​សភា ភូមា។

លោកស្រី អ៊ុងសាន ជា​ឪពុក​មាន​ឧបសគ្គ​ច្បាស់លាស់​ដែល​ត្រូវ​ជំនះ នោះ គឺ​ការទាមទារ​ឯករាជ្យ។ សត្រូវ​របស់​ភូមា​របស់​លោកអ៊ុងសាន គឺ​ពួកចក្រពត្តិ។ ប៉ុន្តែ ខុសពី​ឪពុក លោកស្រី​អ៊ុងសាន ស៊ូជី​មានសត្រូវ​ដែល​ប្រែប្រួលមុខមាត់ មិនច្បាស់លាស់ ពោល​គឺ​រាល់​អ្នកដែលប្រឆាំង​នឹង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ នេះ​បើតាម​ក្រុមគាំទ្រលោកស្រី នៅ​ប្រទេស​ភូមា៕

កិច្ចប្រជុំOPEC៖ ប្រទេស​ផលិតប្រេង​បន្ត​ខ្វែងគំនិត​គ្នា ពីរឿង​បង្កើន​ការផលិតប្រេង

ទំហំ​ព្រៃ​ធម្មជាតិ​ទូទាំង​​ពិភពលោក កាន់តែ​​​បាត់បង់​​ហិនហោច គួរឲ្យ​​ព្រួយ​បារម្ភ

ពិភពលោក​ប្រារព្វ​ទិវា​ជនភៀសខ្លួនអន្តរជាតិ ចំ​ពេល​អឺរ៉ុប​និង​អាមេរិក​​​មាន​បញ្ហាអន្តោប្រវេសន៍​

តើបារាំង និងអាល្លឺម៉ង់​អាច​ជំនះលើ​និន្នាការមិន​ស្វាគម​ជនអន្តោប្រវេសន៍​ដែរឬទេ?

កូឡុំប៊ី​មាន​ប្រធានាធិបតី​ថ្មី​ជា​អ្នក​ប្រឆាំង​នឹង​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​ជាមួយ​ហ្វាក

ហេតុអ្វី បានជា​ អូទ្រីស​ចោទអាល្លឺម៉ង់​ថា លួច​យកការណ៍​សម្ងាត់​ពីខ្លួន?

ជម្លោះពាណិជ្ជកម្ម​ អាមេរិក-ចិន​ឡើង​តានតឹង​ជាថ្មី

របាយការណ៍៖ អតីត​មេFBI​រំលោភច្បាប់ និង​មិន​គោរព​ថ្នាក់លើ

រុស្ស៊ី៖​ការ​ប្រកួតបាល់ទាត់​ពិភពលោក​លើក​ទី២១​ចាប់​ផ្តើម​ជាមួយ​នឹង​វិធានការ​សន្តិសុខ​ខ្ពស់

កូរ៉េ​ខាងជើង អបអរ​មហា​ជោគជ័យ​របស់​លោក​ គីម ជុងអ៊ុន​

សេចក្តីថ្លែងការណ៍​​រួម​រវាង​លោកត្រាំ និង​លោកគីមចែង​ពី​អ្វី​ និង​អាច​បិទបញ្ចប់​អធិករ​រវាង​គ្នា​​​​​ឬ​ទេ?

តើអ្វីខ្លះ​ជាប្រធានបទ​នៃ​ជំនួប​រវាង​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ និងលោក គីម ជុងអ៊ុន ?

ភាពប្រេះឆា​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​ប្រទេស​មហាអំណាចឧស្សាហកម្ម G7

G៧ ៖ លោក ត្រាំ ទាមទារ​ហៅ​រុស្ស៊ី​ឱ្យ​មក​ចូល​ក្រុម​វិញ

តើ​​គេ​អាច​​​​សង្ឃឹម​​អ្វីខ្លះ​ ពី​​ជំនួប​​កំពូល​​មេដឹកនាំ​​G៧​ នៅ​​កាណាដា?​ ​

ប្រធានាធិបតីបារាំង និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីកាណាដា ជួប​និយាយ​គ្នា​​ដើម្បី​​រក​​គោល​​ជំហរ​​ទល់នឹង​​អាមេរិក

មជ្ឈិមបូព៌ា៖​វិបត្តិ​រវាង​កាតា និង​អារ៉ាប៊ីសាអូឌីត​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ការ​បែកបាក់​ផ្ទៃក្នុង​កាន់​តែ​ខ្លាំង​នៅ​ក្នុង​តំបន់​ឈូងសមុទ្រពែក្ស

អ៊ីរ៉ង់​​ប្រកាស​បង្កើន​​​សមត្ថភាព​​ចម្រើន​ធាតុ​​អ៊ុយរ៉ាញ៉ូម​ ដាក់​​សម្ពាធ​​សហគមន៍​​​អន្តរជាតិ​​

កូរ៉េខាងជើង​ប្តូរផ្លាស់​មេដឹកនាំ​កំពូលៗ ក្នុង​ជួរ​កងទ័ព

សង្រ្គាមពាណិជ្ជកម្ម៖​ចិន​ព្រមាន​អាមេរិក​ក្នុង​រឿង​ដំឡើង​ពន្ធថ្មី​លើ​ទំនិញ​ចិន​នាំ​ចូល​អាមេរិក