rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

ប្រធានាធិបតីកាហ្សាក់ស្ថាន លាលែង​ពី​តំណែង​ ក្រោយ​៣០ឆ្នាំ​នៃ​អំណាច

ដោយ ម៉ម ពិសី

កាលពីថ្ងៃអង្គារទី ១៩មីនា លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ ប្រធានាធិបតីប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន បាន​បង្កការ​ភ្ញាក់ផ្អើលជាទូទៅមួយ ដោយបានប្រកាសតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ អំពីការលាលែងពីតំណែង យ៉ាងទាន់ហន់បំផុត គឺចាប់ពីថ្ងៃពុធទី២០មីនា​នេះតែម្តង។ ក្នុងវ័យ ៧៨ឆ្នាំ លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ បានកាន់មុខតំណែងនេះ អស់រយៈពេល៣០ឆ្នាំហើយ ហើយបានដឹកនាំប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន ឲ្យក្លាយជាមហាអំណាចប្រេងកាត​ មួយដ៏សំខាន់ ក្នុងតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។ តើលោកណាហ្សាបៃយ៉េវ ពិតជាមានបំណងចូលនិវត្តន៍ ហើយ​លាឈប់ពីការធ្វើនយោ​បាយ ប្រាកដមែន ឬមួយក៏មានហេតុផលអ្វីផ្សេង នៅពីក្រោយការលាលែងពីតំណែងនេះ។

អ្នកកាសែតម្នាក់ ធ្វើការនៅវិទ្យុជាតិកាហ្សាក់ស្ថាន បានអះអាងថា សូម្បីតែវិទ្យុជាតិ ក៏គេពុំបានឲ្យដំណឹងមុនដែរ។កាលពីថ្ងៃអង្គារ ទី១៩មីនា នៅក្នុងវីដេអូ ដែលគេចាក់ផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍ លោក នួរស៊ុលតង់ ណាហ្សាបៃយ៉េវ (Noursoultan Nazarbaïev) បានប្រកាសថាលោកនឹងលាឈប់​ពីតំណែងប្រធានាធិបតី ចាប់ពីថ្ងៃទី​២០មីនានេះទៅ។​ លោកក៏បានលើកឡើង ផងដែរ អំពើដំណើរវិវឌ្ឍន៍ ដ៏វិជ្ជមាន ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ។ ក្នុងវីដេអូនេះ លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ បាននិយាយថា ក្នុងពេលរង់ចាំការបោះឆ្នោតប្រធានាធិបតី​ថ្មី តំណែងប្រធានាធិបតី នឹងត្រូវដឹកនាំ ជាបណ្តោះអាសន្ន ដោយលោក Kassym Jomart Takaïev ដែលជា​ប្រធានព្រឹទ្ធសភា។

សូមរំលឹកថា លោក ណាហ្សាបៃយ៉េវ បានដឹកនាំប្រទេសកាហ្សាក់ស្ថាន ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៩ ក្នុងនាមលោក ជាអគ្គលេខាធិកា​ គណបក្សកុម្មុយនីស្ត កាហ្សាក់ស្ថាន។ កាលនោះ កាហ្សាក់ស្ថាន គឺជារដ្ឋចំណុះ របស់សហភាពសូវៀត។ ក្រោយពេលសហភាពសូវៀត​ដួល​រលំទៅ លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ បានបន្តដឹកនាំប្រទេស ពីមួយអាណត្តិទៅមួយអាណត្តិ ដោយបានឈ្នះឆ្នោតរាល់តែលើក គ្មានគូរប្រជែងឡើយ។

មួយអាណត្តិ ទៅមួយអាណត្តិ អតីតមេដឹកនៃកុម្មុយនីស្តរូបនេះ បានពង្រឹងអំណាចក្នុងដៃយ៉ាងណែន។ ការផ្ទេរអំណាច ទៅឲ្យសភា ឬព្រឹទ្ធសភា គឺមានតិចបំផុត ពោលគឺប្រធានាធិបតី មានអំណាចប្រមូលផ្តុំសឹងតែទាំងស្រុងក្នុងដៃ។ ដូច្នេះហើយ បានជាការប្រកាសលាលែងចេញពីតំណែង យ៉ាងទាន់ហន់បែបនេះ គឺវាជារឿងមួយភ្ញាក់ផ្អើលខ្លាំងណាស់។

រក្សាតំណែងសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ អស់មួយជីវិត

កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០១៨ លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ បានអ​នុម័តក្រឹត្យមួយ ដែលបានបើកផ្លូវ ឲ្យ​ប្រធានាធិបតី ក្លាយ​ជាសមាជិកនៃក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិ ​អស់មួយជីវិត។ ដូច្នេះ មានន័យថា លោក ណាហ្សាបៃយ៉េវ មិនទៅណាឆ្ងាយ ពីនយោបាយដឹកនាំប្រទេសទេ បើទោះបីជាលាលែងតំណែង ឈប់ធ្វើប្រធានាធិបតីក៏ដោយ។

ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិកាហ្សាក់ស្ថាន គឺជាអង្គភាពមួយដ៏មានឥទ្ធិពលបំផុត។ ក្នុងនាមជាសមាជិកអស់មួយជីវិត គឺលោកណាហ្សាបៃយ៉េវ នឹងប្រើឥទ្ធិពល នៅក្នុងក្របខណ្ឌរបស់ក្រុមប្រឹក្សានេះ ហើយដែលវានឹងជះឥទ្ធិពល ដោយផ្ទាល់ ទៅលើគោលនយោបាយដឹកនាំប្រទេស របស់អនាគតរដ្ឋាភិបាលថ្មី។

បន្ថែមពីនេះទៀត លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ មានងារ ជា “បិតាជាតិ​”។ ងារនេះ នឹងផ្តល់អភ័យឯកសិទ្ធិពិសេស មិនមាននរណាអាចរំលោភបំពានបានទេ។ យ៉ាងណាមិញ នៅថ្ងៃពុធនេះ ប្រធានាធិបតីស្តី ដែលទើបចូលកាន់តំណែង ប្រកាសប្តូរឈ្មោះរដ្ឋធានី Astana ទៅជារដ្ឋធានីណាហ្សាបៃយ៉េវ ថែមទៀត​ផង។ ដូច្នេះ ទាំងឥទ្ធិពលនយោបាយ ទាំងអភ័យឯកសិទ្ធិ គឺលោកណាហ្សាបៃយ៉េវ នៅតែបន្តមាន។

ពង្រឹងអំណាចក្រុមគ្រួសារ និងបក្សពួក

លោក Moukthar Abliazov អ្នកជំនួញ និងជាអតតីសកម្មជនប្រឆាំង ចេញមុខជាងគេ នៅកាហ្សាក់ស្ថាន ហើយដែលបច្ចុប្បន្ន បានភៀសខ្លួនមកនៅប្រទេសបារាំង បានលើកឡើងថា តាមពិតទៅ យុទ្ធសាស្ត្រ របស់លោកប្រធានាធិតបីណាហ្សាបៃយ៉េវ គឺធ្វើយ៉ាងម៉េច ប្រមូលក្តោបក្តាប់អំណាច នៅក្នុងដៃក្រុមគ្រួសារ និងបក្សពួកគាត់ឲ្យរឹងមាំ មុននឹងផ្ទេរអំណាច បន្តទៅឲ្យមនុស្សក្នុងគ្រួសារគាត់។

យ៉ាងណាមិញ ដូចយើងឃើញហើយ នៅថ្ងៃទី២០មីនានេះ​ ក្រោយលាចេញពីតំណែងភ្លាម ប្រធានព្រឹទ្ធ​សភា ដែលជាមនុស្សស្និទនឹងលោកណាហ្សាបៃយ៉េវ ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានាធិបតីស្តីទី។​ ចំណែកកៅអីប្រធានសភា ត្រូវបានប្រគល់ ទៅឲ្យលោកស្រី Dariga Nazarbaïeva ដែលជាកូនស្រី របស់លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ ផ្ទាល់តែម្តង។ បើតាមការយល់ឃើញ របស់លោក Moukthar Abliazov គឺកូនស្រីរបស់លោក​ណាហ្សា​បៃយ៉េវ ប្រាកដជានឹងឈរ ឈ្មោះជាប្រធានធិបតី ក្នុងពេលបោះឆ្នោតអាណត្តិក្រោយ។

ត្រួសត្រាយផ្លូវ ដើម្បីធ្វើការផ្ទេរអំណាចដោយរលូន ទាន់នៅមានជីវិត

មានអ្នកវិភាគជាច្រើន បានលើកឡើងថា ការសម្រេចលាលែងពីតំណែងនេះ គឺជាផ្នែកមួយ នៃការផ្ទេរអំណាច តាមសម្រួល ដើម្បីរៀបចំត្រួសត្រាយផ្លូវ ចៀសវាងបញ្ហាអស្ថិរភាពណាមួយ ទៅថ្ងៃមុខ ក្នុងករណីដែលណាហ្សាបៃយ៉េវ ទទួលមរណៈភាព​។ កាហ្សាក់ស្ថាន បានឃើញបទពិសោធន៍ខ្លះ នៃប្រទេសជិតខាង គឺប្រទេស អ៊ូសបេកគីស្ថាន។ ប្រធានាធិបតីប្រទេសនេះ បានស្លាប់នៅឆ្នាំ២០១៦ ទាំងដោយមិនបានត្រៀមរៀបចំការផ្ទេរអំណាចបន្តទេ។​ បញ្ហានេះ គឺបានធ្វើឲ្យមានភាពរំជើបរំជួលនយោបាយ ហើយក្រុមគ្រួសាររបស់ប្រធានាធិបតីដែលស្លាប់ទៅនោះ ក៏ផុតដៃផុតជើង មិនមានអ្វីតោង ដោយសារតែមិនបានពង្រឹកអំណាច​ទុក​ជាមុន។

បញ្ហានេះ អាចត្រូវបានលោក ណាហ្សាបៃយ៉េវ ក៏ដូចជាក្រុមគ្រួសារគាត់ សម្លឹងឃើញ យកជាបទពិសោធន៍។ ក្នុងន័យហើយ ទើបលោកណាហ្សាបៃយ៉េវ ត្រូវលាលែងពីតំណែង​ជាមុន ដើម្បីបើកផ្លូវ ឲ្យមានការពុះកញ្ជ្រោលពីសំណាក់ មនុស្សដែលមានបំណង​ចង់​ស្នង​តំណែងនេះ ពីលោក។ បើ​ស្ថានការណ៍នយោបាយ ប្រទាញប្រទង់​ដណ្តើម​គ្នាយ៉ាងណា គឺលោកណាហ្សាបៃយ៉េវ នៅមានជីវិតនៅឡើយ ហើយថែមទាំងមាន​ឥទ្ធិពល ក្នុងក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខជាតិទៀត។ ដូច្នេះ លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ អាចក្តោបក្តាប់​ស្ថានការណ៍បាន។

យ៉ាងណាមិញ ដំណឹងលេចឡើងថា លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ នឹងមិនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោត​អាណត្តិក្រោយ គឺធ្លាប់ត្រូវបានប្រធានសភាកាហ្សាក់ស្ថាន និយាយធ្លោយមាត់ម្តង កាលពីខែមិថុនា ឆ្នាំ២០១៨ ក្នុងបទសម្ភាសន៍ មួយជាមួយទូរទស្សន៍BBC។ ដូច្នេះ បញ្ហា​តែងតាំង​មនុស្សថ្មី មកជំនួសលោកណាហ្សាបៃយ៉េវ ក្នុងពេលដែលលោក​ណាហ្សាបៃយ៉េវ ខ្លួន​ឯងនៅមានជីវិត អាចជាយន្តការនយោបាយ ដែលបក្សពួកក៏ដូចជាក្រុម​គ្រួសារ​លោក​ណាហ្សាបៃយ៉េវ គិតទុក​រួចមកហើយ ដើម្បីធ្វើឲ្យការផ្ទេរអំណាចមានភាពរលូនតាមសម្រួល។

បើតាមការវិភាគ អាចមានមនុស្ស៣នាក់ ដែលអាចមកប្រជែង កៅអីប្រធានាធិបតីកាហ្សាក់ស្ថាន ក្នុងការបោះឆ្នោតក្នុងឆ្នាំ២០២០ខាងមុខ។ ទីមួយ គឺលោកAskar Mamine នាយករដ្ឋមន្ត្រីបច្ចុប្បន្ន។ ម្នាក់ទៀត គឺលោក Kassym Jomart Takaïev អតីតប្រធានព្រឹទ្ធសភា។ លោកម្នាក់នេះ មានបទពិសោធន៍ ការបរទេស លើឆាកអន្តរជាតិច្រើន ដោយធ្លាប់ធ្វើជារដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ហើយធ្លាប់ការនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ។ ថ្ងៃនេះ គាត់ទើបតែ ត្រូវបានលោក ណាហ្សាបៃយ៉េវ តែងតាំង ឲ្យធ្វើជាប្រធានាធិបតីស្តីទី។​ តែយ៉ាងណា គាត់អាចត្រូវបាន​ គេលើកមកបន្តុបមួយភ្លែត ដើម្បីលួងចិត្ត រី​ឯតួឯកពិតប្រាកដ គឺអាចជាកូនស្រី របស់លោកណាហ្សាបៃយ៉េវ ឯណោះ ទៅវិញទេ៕

លោកស៊ី ជីនពីង ទៅទស្សនកិច្ចនៅព្យុងយ៉ាង ប្រជ្រៀតខ្លួននៅចន្លោះ​កូរ៉េខាងជើង និងអាមេរិក

UNHCR៖មានចំនួនជនភៀសខ្លួន ជនបម្លាស់ទី និងជនសុំសិទ្ធិជ្រកកោនសរុបជាង ៧០លាននាក់លើលោក​ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨

អាមេរិក​បង្ហាញ​ភស្តុតាង​បន្ថែម​ចោទ​អ៊ីរ៉ង់ និង​បញ្ជូន​ទាហាន​បន្ថែម​១០០០​នាក់

ចំនួន​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​លើ​ពិភពលោក​ថយចុះ ប៉ុន្តែ​​កាន់​តែ​​ទំនើប​​​ខ្លាំង​

ហេតុអ្វី ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ហុងកុង ផ្អាក​សេចក្តីព្រាងច្បាប់​ធ្វើ​បត្យាប័ន​ទៅប្រទេស​ចិន នៅពេលនេះ?

អ៊ីរ៉ង់​ច្រាន​ចោល​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​របស់​អាមេរិក​ដែលថា​អ៊ីរ៉ង់​​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការវាយប្រហារ​កប៉ាល់​ដឹកប្រេង

អាមេរិកនឹងបញ្ជូនទ័ពបន្ថែមនៅកាន់ប៉ូឡូញ តែបន្តពិចារណារឿងបង្កើតមូលដ្ឋានទ័ព

ហុងកុង៖ មហាបាតុកម្ម ​បានបង្ខំ​ឲ្យ​សភា​ហុងកុង​ លើកការ​ប្រជុំ​ពិភាក្សា ​លើ​ច្បាប់​បត្យាប័ន

បរិស្ថាន៖ចាប់ពីឆ្នាំ ២០២១ កាណាដាហាមការប្រើរបស់របរប្លាស្ទិកណាដែលប្រើតែម្តងរួចបោះចោល

អង្គការ​ពលកម្ម​អន្តរជាតិ​បើក​សន្និសីទ​ដែល​និយាយ​ពី អនាគត​របស់​ការងារ នៅ១០០​ឆ្នាំខាងមុខ

លោកស្រី​មេ​ បញ្ចប់​តួនាទី​ជា​មេបក្ស​កាន់អំណាច​អង់គ្លេស​នៅថ្ងៃ​ទី៧​ មិថុនា​នេះ​

ថៃ៖​នាយករដ្ឋមន្រ្តី​ថ្មីប្រហែល​ជាចៀសមិនផុត​ពី​កណ្តាប់​កងទ័ព​ដែលដឹកនាំ​ដោយលោក​ប្រាយុទ្ធ ចាន់អូចា

លោកដូណាល់ ត្រាំ ទៅ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​អង់គ្លេស បើ​ទោះបី​ម្ចាស់​ផ្ទះ​ខ្លះ​ មិន​ពេញចិត្ត

ចិន​បង្ហាញ​សៀវភៅ ស ដើម្បី​បញ្ជាក់ជំហរ​មុតមាំ​របស់ខ្លួន ក្នុង​សង្រ្គាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ​អាមេរិក

ឥណ្ឌា៖ លោកម៉ូឌី​ផ្តើម​​អាណត្តិថ្មី ជាមួយ​នឹង​ការ​បាត់បង់​នូវប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ​របស់អាមេរិក

លោកដូណាល់ ត្រាំ​គំរាមដំឡើង​ពន្ធ បើសិន​ម៉ិចស៊ិក​មិន​ជួយ​ទប់ស្កាត់​លំហូរ​ជនអន្តោប្រវេសន៍

អ៊ីស្រាអែល៖ហេតុអ្វីបានជាលោកនេតាន់យ៉ាហ៊ូបរាជ័យក្នុងការបង្កើតរដ្ឋាភិបាលចម្រុះថ្មី?

លោហៈកម្រ អាច​ក្លាយ​ជា​អាវុធ​របស់ចិន ក្នុង​ការ​ធ្វើបាប​បច្ចេកវិទ្យា​អាមេរិក?

មុននឹងចាកចេញពីទឹកដីជប៉ុន លោកត្រាំបញ្ជាក់ពីអានុភាពយោធាអាមេរិកដែលគ្មានគូប្រៀបនៅតំបន់ប៉ាស៊ីហ្វិក

តើសភាអឺរ៉ុប​ថ្មី​នឹង​មានមុខ​មាត់​​យ៉ាង​ដូចម្តេច ?