rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

​អាមេរិក​របស់​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​កំពុង​បន្ត​អនុវត្តន៍​នយោបាយ​ឯកតោភាគីនិយម និង​ឯកោនិយម?

ដោយ គួច គន្ធារ៉ា

នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី១៩ មិថុនា រដ្ឋបាល​អាមេរិក​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី​ដូណាល់ ត្រាំ​បាន​ប្រកាស​ដក​សមាជិកភាព​ចេញ​ពី​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ។ ការ​ប្រកាស​ដក​អាមេរិក​ចេញ​ពី​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​បាន​ធ្វើ​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ទីក្រុង​វ៉ាស៊ីនតោន​ដោយ​លោក​ប្រមុខ​ការទូត​អាមេរិក Mike Pompeo និង​លោកស្រី​នីកគី ហាឡី ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​អាមេរិក​ប្រចាំ​អង្គការសហប្រជាជាតិ។

ហេតុផល​នៃ​ការ​បញ្ចប់​សមាជិកភាព​នេះ​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋបាល​អាមេរិក​និយាយ​ដោយ​មិន​លាក់លៀម​ថា មក​ពី​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​តែង​រិះគន់ វាយប្រហារ​លើ​ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល។

ការ​ដែល​អាមេរិក​បាន​សម្រេចចិត្ត​ដក​ខ្លួន​ចេញ​ពី​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ពេល​នេះ​មិន​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​គ្រប់​គ្នា​ភ្ញាក់ផ្អើល​ឡើយ។ មិន​ភ្ញាក់ផ្អើល ព្រោះ​វា​ជា​ទង្វើ​ថ្មី​មួយ​ទៀត​ដែល​ត្រូវ​ចុះ​បន្ថែម​ទៅ​ក្នុង​បញ្ជី​ដ៏​វែង​អន្លាយ​នៃ​ការ​ដក​ខ្លួន​របស់​អាមេរិក​ក្នុង​ជំនាន់​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​ចេញ​ពី​កិច្ចព្រមព្រៀង​អន្តរជាតិ ឬ​ពី​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​ផ្សេងៗ។ នៅ​ក្នុង​បញ្ជី​ដ៏​វែង​អន្លាយ​នោះ​រួម​មាន ការ​ដក​ខ្លួន​របស់​អាមេរិក​ចេញ​ពី​កតិកសញ្ញា​ស្តីពី​ជនអន្តោប្រវេសន៍ ពី​កិច្ចព្រមព្រៀង​ដៃគូ​អន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក ពី​កិច្ចព្រមព្រៀង​ក្រុង​ប៉ារីស​ស្តីពី​អាកាសធាតុ ពី​កិច្ចព្រមព្រៀង​នុយក្លេអ៊ែរ​អ៊ីរ៉ង់ និង​ចេញ​ពី​អង្គការ Unesco។

ក្រៅ​ពី​ការ​ដកខ្លួន​ចេញ រដ្ឋបាល​របស់​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​ក៏​បាន​បរិហារ និង​រិះគន់ ទិតៀន​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​អន្តរជាតិ ឬ​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​ផ្សេង​ទៀត ដូច​យ៉ាង​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ អង្គការ​អូតង់ កិច្ចព្រមព្រៀង​ដោះដូរ​សេរី​អន្តរប៉ាស៊ីហ្វិក និង​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក។ ដូច្នេះ​គេ​អាច​និយាយ​បាន​ថា ការ​បញ្ចប់​សមាជិកភាព​ពី​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​សហប្រជាជាតិ​ពេល​នេះ​ប្រហែល​មិនមែន​ជា​ទង្វើ​ចុង​ក្រោយ​ទេ ពោល​នឹង​អាច​មាន​ការ​ដើរ​ចេញ​ពី​កិច្ចព្រមព្រៀង ឬ​ពី​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​ណា​មួយ​ទៀត​នា​ពេល​ខាង​មុខ។ តាម​ធម្មតា អាណត្តិ​របស់​អាមេរិក​នៅ​ក្នុង​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​នឹង​មាន​រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ២០១៩។

តែ​តាំង​ពី​បាន​ទទួល​តំណែង​ជា​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​អាមេរិក​ប្រចាំ​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ក្នុង​ខែ​មករា ឆ្នាំ ២០១៧ មក លោកស្រី​នីកគី ហាឡី​តែង​គំរាម​ច្រើន​ដង​ពី​បំណង​ចង់​ដក​អាមេរិក​ចេញ​ពី​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​សហប្រជាជាតិ។ ក្រៅ​ពី​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ស៊ីជម្រៅ​លើ​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ លោកស្រី​ហាឡី​ក៏​ចង់​ឲ្យ​មាន​ការ​បណ្តេញ​សមាជិក​ណា​ដែល​បាន​រំលោភបំពាន​សិទ្ធិមនុស្ស​ដោយ​លោក​ស្រី​បាន​ចង្អុល​ប្រទេស​ចិន វ៉េណេស៊ុយអេឡា សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាធិបតេយ្យ​កុងហ្គោ អេហ្ស៊ីប ឬ​ប្រទេស​អ៊ីរ៉ង់។ នៅ​ក្នុង​ន័យ​នេះ លោកស្រី​ហាឡី​មិន​ញញើត​នឹង​ចោទ​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ពី​បទ​ការពារ​ជន​រំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស និង​មាន​ភាព​លំអៀង​នយោបាយ។

លោកស្រី​នីកគី ហាឡី​រួម​ទាំង​លោក​ប្រមុខ​ការទូត​អាមេរិក Mike Pompeo តែង​ចាត់​ទុក​ស្ថានប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​ថា​ជា​ស្ថាប័ន​អាត្មានិយម ពុតត្បុត និង​ជា​ប្រភព​ទើសទាល់ចិត្ត​របស់​អាមេរិក។ តែ​ទន្ទឹម​គ្នា​នេះ លោកស្រី​ហាឡី​ក៏​បាន​ធានា​ថា ការ​ដក​ខ្លួន​របស់​អាមេរិក​ចេញ​ពី​ស្ថាប័ន​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​មិនមែន​មាន​ន័យ​ថា អាមេរិក​បាន​ដក​ខ្លួន​មិន​អើពើ​នឹង​បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​លោក​ទេ។ គួរ​រម្លឹក​ជូន​ថា ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​បាន​ចាប់​កំណើត​ក្នុង​ខែ​មិថុនា ឆ្នាំ ២០០៦ និង​មាន​កម្មវត្ថុ​ជួយ​លើក​ដំកើង​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ពិភពលោក។ សមាជិក​ទាំង​៤៧ប្រទេស​របស់​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​ត្រូវ​បាន​បោះឆ្នោត​ដោយ​មហាសន្និបាត​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ក្នុង​សម្លេង​ភាគច្រើន​ដាច់ខាត​សម្រាប់​អាណត្តិ ៣ឆ្នាំ និង​មិន​អាច​ទទួល​អាណត្តិ​ថ្មី​បាន​ទេ បន្ទាប់​ពី​ទទួល​បាន​ពីរ​អាណត្តិ​ជាប់​គ្នា​មក។

មាន​ការ​កត់សម្គាល់​ថា ភាព​រកាំរកូស​រវាង​អាមេរិក និង​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​នៃ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ច្រើន​កើត​មាន​ក្នុង​ពេល​ដែល​អំណាច​នៅ​អាមេរិក​ស្ថិត​ក្នុង​កណ្តាប់ដៃ​របស់​គណបក្ស​សាធារណរដ្ឋ​ដូច​សម័យ​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​សព្វថ្ងៃ។ នៅ​ក្នុង​ជំនាន់​លោក​ប្រធានាធិបតី George W. Bush ដែល​ទីប្រឹក្សា​សន្តិសុខជាតិ​របស់​លោក​ត្រាំ​បច្ចុប្បន្ន គឺ​លោក​ចន បុលតុន​បាន​ធ្វើ​ជា​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត​អាមេរិក​ប្រចាំ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ អាមេរិក​បាន​បដិសេធ​មិន​អង្គុយ​កៅអី​សមាជិក​របស់​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​ទេ។ ពិត​ណាស់​ថា តាំង​ខ្លួន​ជា​ប្រទេស​បិតា​សិទ្ធិមនុស្ស​ក្នុង​លោក អាមេរិក​ទើសទាល់​ចិត្ត​ខ្លាំង​ណាស់​ដែល​បាន​ឃើញ​ប្រទេស​រំលោភសិទ្ធិមនុស្ស​មួយ​ចំនួន​ឡើង​អង្គុយ​កៅអី​ក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ។

តែ​នេះ​គ្រាន់​ជា​ហេតុផល​ស្តាប់​ឲ្យ​ពិរោះ​ត្រចៀក​ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះ​តាម​ពិត​ទៅ អាមេរិក​ក្តៅក្រហាយ​នឹង​ស្ថាប័ន​មួយ​នេះ​ដែល​ចេះ​តែ​រករឿង វាយប្រហារ​ប្រទេស​អ៊ីស្រាអែល​ដែល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ចាក់​ទឹក​មិន​លិច​របស់​ខ្លួន​គ្រប់​ពេល។ នៅ​ត្រង់​ចំណុច​នេះ លោកស្រី​នីកគី ហាឡី​បាន​ថ្លែង​ដោយ​មិន​លាក់លៀម​ថា ស្ថាប័ន​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ​មួយ​នេះ​បាន​អនុម័ត​សេចក្តីសម្រេចចិត្ត​ប្រឆាំង​អ៊ីស្រាអែល​ដល់​ទៅ ៥ដង ពោល​ច្រើន​ជាង​គ្រប់​សេចក្តីសម្រេចចិត្ត​ប្រឆាំង​កូរ៉េខាងជើង អ៊ីរ៉ង់ និង​ប្រទេស​ស៊ីរី​បូកបញ្ចូល​គ្នា​ទៅ​ទៀត។ ជំហរ​របៀប​នេះ​របស់​រដ្ឋបាល​អាមេរិក​ជា​សក្ខីកម្ម​បញ្ជាក់​យ៉ាង​ច្បាស់​ក្រឡែត​ថា លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​កំពុង​បន្ត​អនុវត្ត​នយោបាយ​ឯកតោភាគីនិយម និង​ឯកោនិយម​នៅ​លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ។

ដូច្នេះ​ចង់ ឬ​មិន​ចង់ ការ​ដក​ខ្លួន​របស់​អាមេរិក​ចេញ​ពី​ស្ថាប័ន​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ​ពេល​នេះ​ជា​សញ្ញា​មួយ​មិន​ល្អ និង​ជា​ឧទាហរណ៍​មួយ​ដ៏​អាក្រក់​ចំ​ពេល​ដែល​ស្ថានការណ៍​សិទ្ធិមនុស្ស​ក្នុង​លោក​កំពុង​ធ្លាក់​ដុនដាប​ខ្លាំង។ ចូរ​កុំ​ភ្លេច​ថា គឺ​អាមេរិក​ខ្លួន​ឯង និង​បារាំង​ដែល​បាន​សរសេរ​រួម​គ្នា​នូវ​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​ជា​សកល​ស្តីពី​សិទ្ធិមនុស្ស​កាល​ពី ៧០ឆ្នាំ​មុន ពោល​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៤៨៕

អឺរ៉ុប៖ កំណែទម្រង់​ច្បាប់​កម្មសិទ្ធិបញ្ញា អាច​ប៉ះពាល់​ដល់​សិទ្ធិ​សេរីភាព​លើ​បណ្តាញ​អ៊ីនធឺណិត?

តើ​ហេតុដូចម្តេច​បាន​ជា​កិច្ចព្រមព្រៀង​សន្តិភាព​​អូស្លូ នាំ​​វិបត្តិ​អ៊ីស្រាអែល​​ប៉ាឡេស្ទីន​ឱ្យ​​ទ័ល​ច្រក ?!

ហេតុអ្វី​បាន​ជា​មាន​ប្រទេស​អាហ្រ្វិ​ក​កាន់​តែ​ច្រើន​ចង់​បំពាក់​មជ្ឈមណ្ឌល​នុយក្លេអ៊ែរ?

សេដ្ឋកិច្ចសាកល៖ ១០ឆ្នាំក្រោយវិបត្តិហិរញ្ញវត្ថុ

ជំនួប​​កំពូល​ចិន-រុស្ស៊ី​ និង​សមយុទ្ទ​រួម​ គូស​បញ្ជាក់​ពី​ មហិទ្ធិ​ឫទ្ធ​បន្ទាត់​នយោបាយ​ម៉ូស្គូ-ប៉េកាំង​

ហេតុអ្វី​បានជា​មហាអំណាច​នាំគ្នា​ទៅ​បង្កើត​មូលដ្ឋានទ័ព​នៅក្នុង​ប្រទេស​ជីប៊ូទី

តើ​អាមេរិក​ពិតជា​ហ៊ាន​ដាក់​ទណ្ឌកម្មលើ​​តុលាការ​ព្រហ្មទណ្ឌ​អន្តរជាតិ?

លោកស្រី​មីសែល បាឈើឡេ ពី​ប្រធានាធិបតី​ឈីលី​ក្លាយ​ជា​ឧត្តមស្នងការ​របស់ អ.ស.ប. ទទួល​បន្ទុក​សិទ្ធិមនុស្ស

បរាជ័យរបស់មីក្រូហិរញ្ញវត្ថុក្នុងការកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ

តើលោកត្រាំ​ពិតជា​មិនខ្វល់ពី​វត្តមានកាណាដា​ក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​ពាណិកម្មសេរីឬយ៉ាងណា​​?

លោកស្រី​ស៊ូជី ប្រឈម​នឹង​ការ​រិះគន់ ​ក្រោយ​ការ​កាត់ទោស​អ្នក​កាសែត​ដែល​ស៊ើប​រឿង​រ៉ូហ៊ីងយ៉ា

តើ​ការ​វិវាទ​រវាង​ប្រទេស​អង់គ្លេស និង​ប្រទេស​ម៉ូរីស​ជុំវិញ​ប្រជុំកោះឆាហ្គូស​បាន​កើត​ឡើង​យ៉ាង​ដូចម្តេច​ខ្លះ?

ករណី​​ដែល​​បាន​​ញ៉ាំង​​លោក​​ពូទីន ​​ឲ្យ​ថ្លែងសារ​​តាម​​ទូរទស្សន៍​​ ទៅ​​កាន់​​ប្រជាជាតិ​​

​​វិស័យថាមពលនៅអឺរ៉ុប កំពុង​ក្លាយ​ជារបស់ចិន ?

ភូមា៖​តើ​ជម្រើស​តុលារការអន្តរជាតិ​មួយ​ណា និង​មាន​អ្នកពាក់ព័ន្ធ​ណា​ខ្លះ​ដែល​អាច​ទទួល​ទោស​ក្នុង​បទប្រល័យ​ពូជសាសន៍​លើ​ពួករ៉ូហ៊ីងយ៉ា​?

​តុលាការ​យុត្តិធម៌អន្តរជាតិ បើក​សវនាការ​សំណុំរឿង​អ៊ីរ៉ង់​និង​អាមេរិក

អាស៊ាន៖ ចលករ​សម្រាប់​សន្តិភាព​ក្នុង​តំបន់ និង​សមាហរណកម្ម​សេដ្ឋកិច្ច​អនាគត

ហេតុអ្វី​លោក​ខាងលិច​នៅរារែក មិន​​ទាន់​គាំទ្រ​​មាតុភូមិនិវត្ត​របស់ជនភៀសខ្លួន​ស៊ីរី?

វ៉េណេស៊ុយ​អេឡា៖ ​ពលរដ្ឋ​ជាង​២លាន​៣សែន​នាក់ រត់​ចោលស្រុក ដោយសារហេតុអ្វី?​

ហេតុអ្វី​បាន​ជា​ក្រុមហ៊ុន​បស្ចិមលោក​គ្រាក់ៗ​ខ្លះដែល​រក​ស៊ី​នៅ​អ៊ីរ៉ង់​លុតក្រាប​តាម​ទណ្ឌកម្ម​អាមេរិក​ប្រឆាំង​អ៊ីរ៉ង់?