rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ព្រឹត្តិការណ៍អន្តរជាតិប្រចាំថ្ងៃ
rss itunes

ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ដែល​បើកផ្លូវ​ឲ្យ​លោកស៊ីស៊ី កាន់អំណាច​ដល់​ឆ្នាំ ២០៣០

ដោយ ឈាង បុប្ផា

ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប នៅ​ថ្ងៃ​សៅរ៍នេះ ត្រូវ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ទៅ​ចូលរួម​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ ស្តី​ពី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី ដែល​សភា​ទើប​បាន​បោះឆ្នោត អនុម័ត​កាលពី​ថ្ងៃទី ១៦​មេសា​កន្លងទៅ។ ការបោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ ទៅលើ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី មាន​គោលដៅ​ទៅ​ពន្យារ​អាណត្តិ​ដឹកនាំ​ប្រទេស​របស់​លោកប្រធានាធិបតី ស៊ីស៊ី រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ២០៣០។

 

ចាប់​ពី​ថ្ងៃ​សៅរ៍​ទី ២០ មេសា រហូតដល់​ថ្ងៃ​ចន្ទទី ២២ មេសា ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប ជាង ៥០​លាន​នាក់ ត្រូវ​បាន​អំពាវនាវ​ឲ្យ​ទៅ​បោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ​ស្តីពី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី ដែល​រដ្ឋសភា​ទើប​តែ​បោះឆ្នោត​អនុម័ត ជាមួយ​នឹង​សំឡេង​ភាគច្រើន កាលពី​ថ្ងៃ​អង្គារ ទី ១៦ មេសា។

អ្វីៗ​គឺ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​យ៉ាងលឿន​នៅអេហ្ស៊ីប។ នៅ​ថ្ងៃ​អង្គារ ជាមួយ​និង​សំលេង​ភាគច្រើន។ នៅ​មួយថ្ងៃ​ក្រោយ រដ្ឋសភា​អេហ្ស៊ីប​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់ និង​បោះឆ្នោត​អនុម័ត រដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ស្រាប់តែ អាជ្ញាធរ​អេហ្ស៊ីប​បាន​ប្រកាស​យក​ថ្ងៃ​សៅរ៍ ទី​២០​រហូត​ដល់​ថ្ងៃចន្ទ ដើម្បី​រៀបចំបោះឆ្នោត​ប្រជាមតិ។

នៅ​អេហ្ស៊ីប ក្រុមបក្ស​អ្នកប្រឆាំង ដែលមាន​សំលេង​ដ៏តិច​បំផុត នៅ​រដ្ឋសភា បាន​តវ៉ា ថា អាជ្ញាធរ​មិនបាន​ទុកពេល​គ្រប់គ្រាន់ ឲ្យ​គេ​បាន​ចុះ​ទៅ​ពន្យល់​ប្រជាជន​ឲ្យ​បាន​យល់​ពី​ចំណុចអវិជ្ជមាន​របស់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី នៅក្រោយកំណែទម្រង់នោះទេ។

តាម​ការចុះផ្សាយ​របស់​ទីភ្នាក់ងារ​ព័ត៌មាន​បរទេស​ដូចជា AFP ឬ​ Reuters ជាដើម នៅ​គ្រប់កន្លែង គឺ​មាន​បិទ​ផ្ទាំងផ្សព្វផ្សាយ​ដែល​មាន​រូបលោកប្រធានាធិបតី ស៊ីស៊ី ជាមួយ​នឹង​ឃ្លា​សរសេរ​ថា ឆ្លើយ​ព្រម ដើម្បី ស្ថិរភាព និង​សុវត្ថិភាព។ នេះ​គេ​នៅមិនទាន់​និយាយ​ពី​ព័ត៌មាន​ផ្សភ្លូកទឹក ភ្លូកដី​របស់​ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ​រដ្ឋ និង​ឯកជន​ដែល​គាំទ្រ​លោកប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី ដែល​បាន​ជំរុញ​លើកទឹកចិត្ត​ឲ្យ​ប្រជាជន​ទៅ​បោះឆ្នោត​គាំទ្រ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​នេះផង។

រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​នឹងបើកផ្លូវ​ឲ្យលោក​ប្រធានាធិបតី ស៊ីស៊ី កាន់អំណាច រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ២០៣០

ទៅ​តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ចាស់ ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​ម្តង​ហើយ កាលពី​ឆ្នាំ ២០១៤  គឺ​នៅក្រោយ​បដិវត្តន៍​អារ៉ាប់ ឆ្នាំ ២០១១ ប្រធានាធិបតី​មាន​សិទ្ធិ​ដឹកនាំ​ប្រទេស​តែ ២អាណត្តិ​ទេ ហើយ​ក្នុង​មួយ​អាណត្តិ​គឺ​មាន​តែ​៤​ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ។

ទៅតាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ចាស់ លោក​ប្រធានាធិបតី អេហ្ស៊ីប លោក អាប់ឌែល ហ្វាតា អាល់ ស៊ីស៊ី អាច​មាន​សិទ្ធិ​កាន់អំណាច រហូត​ដល់​ឆ្នាំ ២០២២​តែប៉ុណ្ណោះ។ សូមបញ្ជាក់ថា នៅ​ក្រោយ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីវិល លោក​ម៉រស៊ី នៅ​ឆ្នាំ ២០១៣ មេទ័ព​ស៊ីស៊ី បាន​ទទួល​ជ័យជំនះ នៅក្នុង​ការបោះឆ្នោត​ប្រធានាធិបតី អេហ្ស៊ីប នៅ​ឆ្នាំ ២០១៤ ​ សម្រាប់​អាណត្តិ​ដឹកនាំ​ប្រទេស ៤​ឆ្នាំ។ នៅឆ្នាំ ២០១៨ ដោយសារ​តែ​គ្មាន​គណបក្សច្រើន សម្រាប់​ប្រកួត ប្រជែង លោក​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី បាន​ទទួល​​ជ័យជំនះ​ដ៏ធំធេង ដើម្បី​ដឹកនាំ​ប្រទេស​ដល់​ឆ្នាំ ២០២២។

ប៉ុន្តែ ក្រុមយោធា និង​បក្ស​ពួករបស់​លោកប្រធានាធិបតី ស៊ីស៊ី ដែល​មាន​សំលេង​ភាគច្រើន​នៅរដ្ឋសភា មិន​ចង់​ឲ្យ​អាណត្តិ​របស់​លោក​ស៊ីស៊ី បិទបញ្ចប់​ត្រឹមនេះទេ។ ពួកគេ​បាន​ធ្វើ​កំណែទម្រង់ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឆ្នាំ ២០១៤ ដោយ​បាន​បង្កើន​រយៈពេល​អាណត្តិ​ពី​៤ ដល់ ៦ឆ្នាំ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី បាន​ចែង​ថា ប្រធានាធិបតី​មាន​សិទ្ធិដឹកនាំ​តែ​២អាណត្តិ​ដដែល ប៉ុន្តែ សភា ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​អ្នកគាំទ្រ​លោក​ប្រធានាធិបតី ស៊ីស៊ី បាន​បង្កើត​ករណី​ពិសេស ដល់​លោកប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី។ នោះ គឺ​លោកប្រធានាធិបតី ស៊ីស៊ី នឹង​អាច​ឈរ ឈ្មោះ សម្រាប់​អាណត្តិ​ទី៣។ មានន័យថា លោក​ស៊ីស៊ី មិនត្រឹមតែ​អាច​ពន្យារ​អាណត្តិ​ទី​២ របស់​ដល់​ឆ្នាំ ២០២៤​តែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែ លោក​នឹង​អាច​ដឹកនាំ​អេហ្ស៊ីប ដល់​ឆ្នាំ ២០៣០ បើសិន​លោក​បន្ត​ឈរឈ្មោះ សម្រាប់​អាណត្តិទី ៣។

ពង្រឹង​អំណាច​យោធាឡើងវិញ នៅអេហ្ស៊ីប

ដោយ​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី លោកប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី ដែល​មាន​ប្រភពចេញមក​ពី​ខាងកងទ័ព មិន​ត្រឹមតែ​ចង់ពន្យារ​អំណាច របស់លោកទេ ប៉ុន្តែ លោក​ក៏ចង់​ផងដែរ ពង្រឹង​អំណាច​យោធា​នៅ​អេហ្ស៊ីប។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​បាន​ចែងចាត់ទុក តួនាទី​របស់​កងទ័ព​ថា ជា​ឆ្មាំ​ការពារ ប្រជាធិបតេយ្យ មូលដ្ឋាន​គ្រឹះ របស់​ប្រទេសជាតិ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​បាន​ផ្តល់​ផងដែរ អំណាច​ ដល់​ប្រធានាធិបតី ក្នុង​ការជ្រើសរើស​ចៅក្រម នៅ​តុលាការ​កំពូល និង​រដ្ឋអាជ្ញា​របស់​ប្រទេស។ លើសពីនេះ​ទៀត រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែលគណបក្ស​កាន់អំណាច បានធ្វើ​កំណែទម្រង់ កែប្រែថ្មី ផ្តល់​សិទ្ធិ​អំណាច ពង្រីកដែន យុត្តាធិការ​របស់​តុលាការ​យោធា រហូតដល់សំណុំរឿង​ស៊ីវិល។

លោក​អាល់ស៊ីស៊ី បើទោះបី​ជា​ជាប់ឆ្នោត ជា​ប្រធានាធិបតី តាមរយៈ ការបោះឆ្នោត ប៉ុន្តែវិធីសាស្រ្ត​ដឹកនាំ​របស់លោក គឺ​នៅ​តែ​ដាច់ខាត និង​ផ្តាច់ការ​ដដែល។ នៅ​ក្រោម​អាណត្តិ​ដឹកនាំ​របស់​លោកប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី គណបក្ស​ប្រឆាំង ហើយ​និង​សកម្មជន​រិះគន់​រដ្ឋាភិបាល ត្រូវ​បាន​គេ​បង្រ្កាប ចាប់ដាក់​ពន្ធនាគារ យ៉ាងច្រើន​ក្រាស់ក្រែល។ អង្គការ​ការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស​អន្តរជាតិ​បាន​លើកឡើង​ពីករណី​ចាប់​ដាក់​ពន្ធនាគារ រាល់ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង អ្នកកាសែត ហើយ​និង​អ្នកដែល​ហ៊ាន​បញ្ចេញ​មតិ​រិះគន់ អាជ្ញាធរ​អេហ្ស៊ីប ឬ​លោក​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី។ ដោយសារ​តែ​ចាប់មន្រ្តីបក្ស​ប្រឆាំង​ដាក់ពន្ធនាគារ​នឹងហើយ បាន​ជា​លោក ស៊ីស៊ី បាន​ឈ្នះឆ្នោត សំលេង​ច្រើនបំផុត នៅ​ឆ្នាំ ២០១៨។

សម្រាប់​អ្នកការពារ​សិទ្ធិមនុស្ស លោក​ស៊ីស៊ី ជា​ប្រធានាធិបតី​ផ្តាច់ការ និង​ចង់​ស្តារ​ចាក់គ្រឹះ ឡើងវិញ អំណាច​យោធា នៅ​អេហ្ស៊ីប។ ប៉ុន្តែ សម្រាប់​ក្រសែភ្នែក​របស់​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ជាពិសេស ប្រទេស​មហាអំណាច លោកខាងលិច លោកស៊ីស៊ី ជា​មេដឹកនាំ អេហ្ស៊ីប ដែល​ចូលរួម​ជួយ ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ក្រុមភេរវនិយម នៅក្នុង​តំបន់។ ក្នុង​កែវភ្នែក​របស់​ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប​វិញ លោក​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី មាន​សមត្ថភាព​ធានា​ស្ថិរភាព និង​សន្តិសុខ នៅក្នុង​ប្រទេស។ ចំណុច​នេះ សំខាន់ណាស់ សម្រាប់​ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប ព្រោះថា ស្ថិរភាព និង​សន្តិសុខ នឹង​ជួយ​ជំរុញ វិស័យ​ទេសចរណ៍ ដែល​ជា​ឆ្នាំងបាយ សេដ្ឋកិច្ច របស់​ប្រទេស និង​ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប បន្ទាប់​ពី​រងទុក្ខ​អស់​ជាច្រើនឆ្នាំ តាំង ពីមាន​បដិវត្ត​អារ៉ាប់ ឆ្នាំ ២០១១។ អាច​ថា នៅ​ពេលនេះ ប្រជាជនអេហ្ស៊ីប យល់ព្រម ឲ្យ​លោក​ប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី បន្ត​កាន់អំណាច ដើម្បី ស្រោចស្រង់ ប្រទេស ដែលកំពុង​ប្រឈម​នឹង​ផលវិបាក​សេដ្ឋកិច្ច និង​អសន្តិសុខ ដោយសារ​ក្រុមភេរវនិយម។ ប៉ុន្តែ នៅថ្ងៃ​ណាមួយ​ដែលលោក ប្រធានាធិបតី​ស៊ីស៊ី ពង្រឹង​អំណាច​ផ្តាច់ការ កាន់តែ​ខ្លាំង ប្រជាជន​អេហ្ស៊ីប​ដែលអាច​​រងគ្រោះ​ដោយសារ​អំពើពុករលួយ ការរំលោភអំណាច​របស់​អាជ្ញាធរ ប្រាកដ​ជា​នឹង​ត្រលប់​មក​ធ្វើ​បដិវត្តន៍ បណ្តេញ​មេដឹកនាំ​ផ្តាច់ការ សាជាថ្មី ដូចកាលពី​ឆ្នាំ ២០១១​អីចឹងដែរ៕

បារាំង​ជាប់​គាំង​ស្ទើរ​គ្រប់វិស័យ ដោយ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំងនឹង​​កំណែទម្រង់​ច្បាប់​ចូលនិវត្តន៍

នៅក្នុងខួបគម្រប់ ៧០ឆ្នាំ អង្គការអូតង់ព្យាយាមស្តារឯកភាពដែលបានបាត់បង់

ចិន ដណ្តើមចំណាត់ថ្នាក់​លេខ១ពី​សិង្ហបុរី ក្នុងនាមប្រទេស​ដែល​មានប្រព័ន្ធសិក្សា​អប់រំ​មាន​ប្រសិទ្ធិភាពខ្ពស់

សន្និសីទអាកាសធាតុCOP25 ៖ ចង់​បង្កើន​មហិច្ឆតា និង​រំពឹង​លើ​សហភាពអឺរ៉ុប

អសប៖ ចំនួនអ្នកស្លាប់ដោយសារ​ជម្ងឺអេដស៍​បានថយចុះ ប៉ុន្តែ ករណី​ឆ្លងថ្មី​នៅតែមានច្រើន

ការវាយ​ប្រហារ​ដោយ​កាំបិត​ចាក់​សម្លាប់មនុស្ស​ពីរនាក់ នៅ​ក្រុង​ឡុង​ឌ្រឺ ​ប្រទេស​អង់គ្លេស

ហេតុអ្វីបានជា​ប្រធានាធិបតី​បារាំង​ទាមទារ​ឲ្យ​អូតង់ កែប្រែ​យុទ្ធសាស្រ្ត​យោធា​ឡើងវិញ?

ចិនដំឡើងសម្លេងដាក់អាមេរិក បន្ទាប់ពីលោកដូណាល់ ត្រាំចុះហត្ថលេខាលើច្បាប់គាំទ្របាតុករហុងកុង

អង្គការសហប្រជាជាតិព្រមានពីគ្រោះមហន្តរាយអាកាសធាតុធ្ងន់ធ្ងរ បើពិភពលោកបន្តពន្យារពេលទប់ស្កាត់

បារាំងបង្ហាញផែនការទប់​ស្កាត់​​នឹង​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ ចំ​ថ្ងៃ​ទិវា​ពិភពលោក​​លុបបំបាត់អំពើហិង្សាលើស្ត្រី ​

បោះឆ្នោតឃុំ សង្កាត់ហុងកុង៖ជាក្តីសង្ឃឹមសម្រាប់ក្រុមអ្នកប្រជាធិបតេយ្យ និងជាតេស្តសម្រាប់លោកស្រីការី ឡាំ

តើ​គ្រិស្ត​សាសនា​ នៅ​ជប៉ុន​មាន​ប្រវត្តិ​យ៉ាងណា ?

អ៊ីស្រាអែល៖ លោក​ណេតាន់យ៉ាហ៊ូ ត្រូវ​រដ្ឋ​អាជ្ញា​ចោទ​ប្រកាន់​ពីបទ​ពុករលួយ

ដំណើរការដកតំណែងប្រធានាធិបតី៖ សាក្សី​ឆ្លើយ​ដាក់បន្ទុក​លើ​លោក​ដូណាល់ ត្រាំ​

អាមេរិក​ប្រកាស​ថា សំណង់​អាណានិគមកិច្ច​អ៊ីស្រាអែល នៅ​ទឹកដី​ប៉ាឡេស្ទីន មិនមែន​ជារឿងខុសច្បាប់​អន្តរជាតិ

វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ​ឧទ្ទិស​ថ្ងៃ១៨វិច្ឆិកាលើបញ្ហាសំរាម

អនាគត​ប្រធានាធិបតី​ស្រីលង្កា ជាអ្នកនយោបាយជាតិនិយម និង​ចង់ស្តារទំនាក់ទំនង​ជាមួយប្រទេស​ចិន

បារាំង៖ មួយ​ឆ្នាំក្រោយ ចលនា​បាតុកម្ម​អាវកាក់​លឿង​ព្យាយាម​ស្ទុះ​តវ៉ា​ឡើងវិញ

អាមេរិក និងអឺរ៉ុប ខ្វែងគំនិតគ្នា​ជុំវិញ ការចាប់បញ្ជូន​ទាហានជីហាត​ទៅប្រទេស​កំណើត

សវនាការសួរចម្លើយសាក្សីជាសាធារណៈលើកទី១ នៅក្នុងដំណើរការដកតំណែងប្រធានាធិបតី