rfi

កំពុងផ្សាយ
  • ផ្សាយផ្ទាល់
  • នាទីព័ត៌មាន
  • RFI ជាភាសាបារាំង
ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ពិភពលោក
rss itunes

សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតចិន៖ ម៉ៅសេទុងអ្នកបង្កើតតែតេងស៊ាវភីងជាអ្នកបណ្តុះឲ្យរីកលូតលាស់

ដោយ សេង ឌីណា

នៅ​ក្នុង​សប្តាហ៍​នេះ ចិន​កំពុង​ប្រារព្ធ​ខួប៧០ឆ្នាំ នៃ​ការ​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន កាល​ពី​ថ្ងៃទី១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៤៩។ ក្នុងរយៈពេល ៧០​ឆ្នាំ​កន្លងទៅនេះ ចិន​បាន​ប្រែក្លាយ​ខ្លួន ពី​ប្រទេស​ស្ថិត​ក្រោម​ការ​ត្រួតត្រា​បរទេស ឲ្យ​ទៅ​ជា​ប្រទេស​មហាអំណាច​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​នៅលើ​ពិភពលោក ហើយ​មេដឹកនាំ​ចិន​ជាទូទៅ​តែងតែ​នាំគ្នា​រំឭក​គុណ​បំណាច់​​ទៅ​ដល់​ម៉ៅសេទុង។ ក៏ប៉ុន្តែ តាមការពិត​ទៅ ថ្វីដ្បិត​តែ​របបសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិត​ចិន​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​ដោយ​ម៉ៅសេទុង ក៏ប៉ុន្តែ ចំណុច​ចាប់ផ្តើម​ដែល​នាំ​ទៅ​ដល់​ការ​រីក​ចម្រើន​​ដូច​សព្វថ្ងៃ​នេះ គឺ​កំណែទម្រង់​របស់​តេង ស៊ាវភីង។

នៅ​ឆ្នាំ១៩៤៩ បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន​បាន​ទទួល​ជោគជ័យ​ឡើង​មក​កាន់​អំណាច​ ក៏ប៉ុន្តែ នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប្រមាណ​ជា​ជិត ៣០ឆ្នាំក្រោយ​មក​ទៀត ​ចិន​ក្រោម​ការ​ដឹកនាំ​របស់​ម៉ៅសេទុង​បាន​ធ្លាក់ចូល​ទៅ​ក្នុង​សោកនាដកម្ម​ជាច្រើន ដែល​អ្នក​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ជាទូទៅ​ចាត់ទុក​ថា​ជា​ ​ដំណាក់កាល​ដ៏​ខ្មៅងងឹត​មួយ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ចិន​សម័យ​ទំនើប។

ដំណាក់កាល​ដ៏​ខ្មៅ​ងងឹត​នេះ ចាប់ផ្តើម​ពី​បរាជ័យ​នៃ​នយោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​តាមបែបកុម្មុយនិស្ត និង​កំណែទម្រង់​​ "មហាលោតផ្លោះ" ដែល​ម៉ៅសេទុង​បាន​ដាក់​ចេញ ហើយ​ដែល​អនុវត្ត​យ៉ាង​ពេញ​ទំហឹង​នូវ​របបសមូហភាព​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​ចិន។ នយោបាយ​នេះ​​មិនត្រឹមតែ​មិនបាន​ប្រែក្លាយ​ចិន​ឲ្យ​ទៅ​ជា​ប្រទេស​ឧស្សាហកម្ម​ដូច​ការ​ចង់​បាន​របស់​ម៉ៅសេទុង​នោះទេ ក៏ប៉ុន្តែ ថែម​ទាំង​បាន​បំផ្លិចបំផ្លាញ​វិស័យ​កសិកម្ម​ដែល​មាន​ស្រាប់ ហើយ​​​បង្កើត​ឲ្យ​មាន​នូវ​គ្រោះ​អត់ឃ្លាន​ដ៏​ធ្ងន់ធ្ងរ​បំផុត​មួយ​​បណ្តាល​ឲ្យ​ប្រជាជន​ចិន​រាប់សិបលាននាក់​ត្រូវ​បាត់បង់​ជីវិត។

បរាជ័យ​នៃ​នយោបាយ “មហាលោតផ្លោះ” នេះ បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​អំណាច​របស់​ម៉ៅសេទុង​ត្រូវ​រង្គោះរង្គើ ហើយ​ដើម្បី​ពង្រឹង​អំណាច​របស់​ខ្លួន ម៉ៅសេទុង​ក៏​បាន​ដាក់ចេញ​នូវ​នយោបាយ​មួយ​ទៀត ដែល​បង្ក​ឲ្យ​មាន​សោកនាដកម្ម​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ថែម​ទៀត គឺ​ “បដិវត្តន៍វប្បធម៌” ដែល​នៅ​ក្នុង​នោះ មនោគមន៍វិជ្ជា​កុម្មុយនិស្ត​តាមបែប​ម៉ៅនិយម​ត្រូវ​បាន​គេ​លើកតម្កើង ចំណែក​ឯ​គំនិត​ដែល​ផ្ទុយ​ពី​នោះ​ត្រូវ​បាន​គេ​បង្រ្កាប។

សង្រ្គាម​មនោគមន៍​វិជ្ជា​នេះ​បាន​រាលដាល​ទៅ​ជា​ជម្លោះ​ផ្ទៃក្នុង​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​គ្នាឯង ហើយ​ការ​បង្រ្កាប​ និង​ការ​បោសសម្អាត​ផ្ទៃក្នុង​នេះ​បាន​កើតមានឡើង តាំង​ពី​សមាជិក​​ថ្នាក់​ទាប រហូត​ទៅដល់​ជួរ​​មេដឹកនាំ​បក្ស​ថ្នាក់​កំពូល ដោយ​មេដឹកនាំ​ជាន់ខ្ពស់​ខ្លះ​ត្រូវ​គេ​សម្លាប់ ហើយ​ខ្លះ​ទៀត រួមមាន​ទាំង តេង ស៊ាវភីង​ផង ត្រូវ​បាន​ម៉ៅសេទុង​​ដក​តំណែង ហើយ​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​លត់ដំ​កសាងខ្លួន នៅ​ឯ​ស្រុកស្រែ។

រហូត​ទាល់តែ​ដល់​ក្រោយ​ពេល​ដែល​ម៉ៅសេទុង​ទទួល​មរណភាព នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៦ ហើយ​តេង ស៊ាវភីង ឡើង​មក​កាន់​អំណាច ទើប “បដិវត្តន៍​វប្បធម៌​” ត្រូវ​បិទបញ្ចប់។

នៅ​ឆ្នាំ១៩៧៨ ពីរឆ្នាំ​ក្រោយ​ពី​បាន​ឡើងមក​កាន់អំណាច តេង ស៊ាវភីង បាន​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើ​កំណែទម្រង់​សេដ្ឋកិច្ច​ដ៏​សំខាន់​មួយ នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ចិន គឺ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ពី​​ការ​អនុវត្ត​​សេដ្ឋកិច្ច​តាមបែប​កុម្មុយនិស្ត ទៅ​ជា​សេដ្ឋកិច្ច​​បើក​ចំហ​តាមបែប​ទីផ្សារ​សេរីវិញ​ម្តង ដោយ​របបសមូហភាព​ត្រូវ​បាន​លុបបំបាត់​ចោល ចំណែក​ឯរបបកម្មសិទ្ធិឯកជន​ត្រូវ​បាន​បង្កើតឡើងវិញ​យ៉ាងពេញលេញ។ ប្រជាកសិករ​ចិន​មាន​សិទ្ធិ​ពេញលេញ​ក្នុងការ​​ធ្វើ​កសិកម្ម​ជាលក្ខណៈ​ជន ហើយលើសពីនេះ​ទៅទៀត ប្រជាជន​ចិន​ម្នាក់ៗ មាន​សិទ្ធិ​បោះទុន​រកស៊ី បង្កើត​ជា​​ក្រុមហ៊ុន​សហគ្រាស​ជាលក្ខណៈ​ឯកជនសុទ្ធសាធ ដែល​ជា​រឿង​មិន​ធ្លាប់​មាន ចាប់តាំង​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឡើងកាន់អំណាច កាល​ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៩។

វិស័យ​វិនិយោគ​នេះ​មិនត្រឹមតែ​បើក​ចំហ សម្រាប់​ប្រជាជន​ចិន​ជា​លក្ខណៈ​បុគ្គលបែបនេះ​ទេ តែ​ក៏​បាន​បើក​ចំហ​យ៉ាងទូលំទូលាយ​ផងដែរ ទៅដល់​វិនិយោគិន​បរទេស ហើយ​​ដើម្បី​ទាក់ទាញ​វិនិយោគ​បរទេស​នេះ​ តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិសេស​ជាច្រើន​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​​ក្រុងប៉េកាំង​​បង្កើតឡើង នៅ​តាម​តំបន់​ជាប់​នឹង​ឆ្នេរ​សមុទ្រ។

​វិស័យអប់រំ​វិញ​ក៏​ត្រូវ​បាន​បើក​ចំហ​ឲ្យ​ចេញ​ផុត​ពី​​នឹម​នៃ​មនោគមន៍​វិជ្ជា​ចាស់គំរិល​ផងដែរ ដោយ​​សាលារៀន និង​សកលវិទ្យាល័យ​នៅ​ទូទាំង​ប្រទេស​​បាន​ចាប់ផ្តើម​បើក​ទ្វារទទួល​សិស្ស ព្រមទាំង​ពង្រីក​កម្មវិធី​សិក្សា ជាពិសេស នៅ​ក្នុង​វិស័យបច្ចេកទេស ហើយ​ការចុះឈ្មោះ​ទទួល​សិស្ស​នៅ​តាម​សកលវិទ្យាល័យ​ត្រូវ​បាន​ធ្វើឡើង ដោយ​ផ្អែក​ទៅលើ​សមត្ថភាព ជាជាង​ទៅតាម​មនោគមន៍វិជ្ជា​នយោបាយ ឬ​តាម​ខ្សែស្រឡាយ​ជាបក្ខជន ដូចដែល​គេ​ធ្លាប់​ធ្វើ​ពីមុន។ មិនត្រឹមតែ​ប៉ុណ្ណោះ និស្សិត​ចិន​រាប់​ម៉ឺននាក់​ត្រូវ​បាន​បញ្ជូន​ឲ្យ​ទៅ​រៀន​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក និង​អឺរ៉ុប ដែល​សុទ្ធសឹង​ជា​ប្រទេស​មូលធន​និយម ហើយ​មាន​មនោគមន៍វិជ្ជា​នយោបាយ​ផ្ទុយ​ពី​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ចិន។

ដោយសារតែ​ការ​​បើក​ចំហរ​ក្នុង​វិស័យ​វិនិយោគ, ការ​បង្កើត​តំបន់​សេដ្ឋកិច្ច​ពិសេស​​ដែល​មាន​អត្រា​ពន្ធ​ទាប ព្រមទាំង​ការ​អភិវឌ្ឍធនធាន​មនុស្ស​បែបនេះហើយ បាន​ជា​នៅ​ក្នុង​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ១៩៨០ វិនិយោគ​បរទេស​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ហូរចូល​មក​ក្នុង​ប្រទេស​ចិន​ ហើយ​​សេដ្ឋកិច្ច​ចិន​​ក៏​ចាប់ផ្តើម​មាន​កំណើន​ក្នុង​ល្បឿន​ដ៏​លឿន​បំផុត​មិន​ធ្លាប់មាន​ចាប់តាំង​ពី​ពេលនោះ​មក ​រហូត​ធ្វើ​ឲ្យ​ចិន​បាន​ក្លាយ​​​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់ទីពីរ​នៅ​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​ ហើយ​អាច​នឹង​ប្រជែង​យក​ឈ្នះ​អាមេរិក​ក្លាយ​ជា​មហាអំណាច​សេដ្ឋកិច្ច​ពិភពលោក​លំដាប់​ទីមួយ​​នៅ​ក្នុងរយៈពេល​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ខាងមុខ។

ភាពរុងរឿង​របស់​ចិន​នៅពេលនេះ ត្រូវ​បាន​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ផ្លូវការ​របស់​ចិន​ចារទុក​ថា​ ជា​ស្នាដៃ​ដ៏ធំ​មហិមា​របស់​ម៉ៅសេទុង ក៏ប៉ុន្តែ ធាតុពិតជាក់ស្តែង ម៉ៅសេទុង​​គ្រាន់តែ​ជា​អ្នក​ដែល​បាន​ដឹកនាំ​បក្ស​កុម្មុយនិស្ត​ឲ្យ​បាន​ឡើង​មក​កាន់​អំណាច​តែ​ប៉ុណ្ណោះ រីឯ​អ្នកដែល​​បាន​នាំមក​នូវ​ការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ពិតប្រាកដ ហើយ​ដែល​ជា​ដើមឫស​នៃ​ភាពរុងរឿង​នៃ​សេដ្ឋកិច្ច​​របស់​ចិន​នៅពេលនេះ គឺ តេង ស៊ាវភីង៕

ហេតុអ្វីបានជាប៉ាគីស្ថានបានសុំធ្វើជាអ្នកសម្របសម្រួលឲ្យមានកិច្ចសន្ទនារវាងអ៊ីរ៉ង់ និងអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត?

តើប្រទេសណាមានសេដ្ឋកិច្ចប្រកួតប្រជែងបំផុតសម្រាប់ឆ្នាំ២០១៩?

តើ រុស្ស៊ី ផ្អែកឬទេ លើ “ ការទូតវាតឥទ្ធិពល”?

បារាំង រៀប​ចំ​ការតស៊ូមតិ ស្តីពីអន្តោប្រវេសន៍ នៅ​សភា និង​ព្រឹទ្ធសភា

ឥណ្ឌា​ ដាក់​ការ​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការរីក​រាលដាល​ជំងឺ​របេង​ជា​អាទិភាព​

ហេតុអ្វីបានជាប្រធានាធិបតីអាមេរិកលោកដូណាល់ ត្រាំសម្រេចដកទ័ពអាមេរិកចេញពីតំបន់ប៉ែកខាងជើងស៊ីរី?

រុស្ស៊ីក្រាលព្រំក្រហម ស្វាគម Huawei ដើម្បីទទួលបណ្តាញ 5G

កំណើត​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​ចិន បណ្តុះ​អត្តសញ្ញាណ​តៃវ៉ាន់

១ឆ្នាំក្រោយឃាតកម្មសម្លាប់លោកយ៉ាម៉ាល់ ខាស្ហូហ្ស៊ី អារ៉ាប៊ីសាអូឌីតពិបាកស្រោចស្រង់កេរ្តិ៍ឈ្មោះនៅលើឆាកអន្តរជាតិ

ហេតុអ្វី​ចំនួន​មនុស្ស​ចាស់​កើនឡើង​ជំរុញឱ្យ​ថៃ​ត្រូវការ​កម្លាំង​ពលកម្ម​បរទេស​?

អ៊ុយក្រែន​បារម្ភ​បាត់បង្អែក​អាមេរិក ដ្បិតជាប់​ក្នុង​ដង្កាប់​វិវាទ រវាង​លោកត្រាំ និង ពួកប្រឆាំង គាត់

UN ​ជំរុញ​ឱ្យ​ដាំដើមឈើ​នៅ​ទីក្រុង​ ​ដើម្បី​ជួយ​កាត់​បន្ថយការ​កើន​កម្តៅ

Greta Thunberg និមិត្តរូប​នៃ​កុមារលើពិភពលោក ក្នុង​ការ​​ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​នឹង​ការ​ប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​

ក្នុងរយៈពេល ៥០ឆ្នាំ អាមេរិកខាងជើងបានបាត់បង់សត្វស្លាបជិត ៣ ០០០លានក្បាល

តើ​ព័ត៌មាន​អាក្រក់ ​(Bad News) ជះឥទ្ធិពលដល់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងដូចម្ដេច?

រុស្ស៊ី-ចិន៖ ចំណងទូត៧០ឆ្នាំ បានបើកយុគសម័យថ្មី

ក្រោយ​បោះឆ្នោតជាតិ​, ​អ៊ីស្រាអែល​ នៅតែ​លំបាកក្នុង​ការ​រៀបចំ​រដ្ឋាភិបាល​ចម្រុះ​

ហេតុអ្វី​បានជា​ឥណ្ឌូណេស៊ី​តែងតែ​ប្រឈម​នឹង​បញ្ហា​ភ្លើង​ឆេះព្រៃ?